Birmees

toc

Auteurs van deze pagina: Gea Boer, Dieuwke Hoogewerf 

0. Praktische informatie voor taalonderzoek

 * Mogelijke problemen in het Nederlands als gevolg van transfer **

De Nederlandse stemloze fricatief [f] komt in het Birmees niet voor. Ook de [x] (**ch**aos, la**ch**), [v] (**v**ier), [ʒ ], (**j**ournaal) en [ɣ] (**g**at), komen niet voor. De Nederlandse klinkers [y] (f**uu**t), [ɪ] (p**i**t), [ʏ] (p**u**t), en [øː] (r**eu**s) komen niet voor in het Birmees. Het Birmees heeft wel een aantal diftongen, maar de Nederlandse diftongen [ɔi ] (hoi) en [œy] (huis) komen in het Birmees niet voor. Al deze klanken kunnen lastig zijn voor Birmese leerders van het Nederlands.
 * Fonologie**

Het Birmees is een agglutinerende taal met een rijke morfologie: een complex systeem van suffixen voor allerlei taaleigenschappen. Het Nederlands gebruikt vooral voor tijds- en geslachtsaanduiding morfemen, en kent bijvoorbeeld niet de pragmatische morfemen. Omdat het Nederlands hierin makkelijker is dan het Birmees, zullen T2-leerders hier waarschijnlijk weinig moeite mee hebben. Ze zullen wel moeten leren dat er in het Nederlands losse woorden gebruikt worden om bepaalde informatie aan te geven. Hulpwerkwoorden bijvoorbeeld, zullen voor problemen kunnen zorgen omdat deze apart vervoegd moeten worden. Een verkeerde gebruik van het hulpwerkwoord hoeft dus geen teken van TOS te zijn.
 * Morfologie**

//Meervoud// Pronomina krijgen in het Birmees een meervoudssuffix of suffixen die bijvoorbeeld beleefdheid uitdrukken. Bij de pronomina, worden in het Birmees meervouden gemaakt met tó. Zo worden // ŋa, nin // en // θu // (1-2-3SG) // ŋa tó, nin tó // en // θu tó // (1-2-3PL). Birmese leerders van het Nederlands zullen moeten leren dat de 1 e ,2 e en 3 e persoon-meervoud in het Nederlands een eigen benaming hebben.

//Vraagvormen// Ook vragende vormen worden in het Birmees aangegeven door suffixen. Bijvoorbeeld: θwâmé ((he) will go) wordt θwâmalâ (will (he) go?). De Nederlandse manier om vraagzinnen te vormen is geheel anders. De T2-leerders zullen niet gewend zijn om zinnen vragend te maken door middel van intonatie en het verplaatsen van woorden. Dit kan daarom problemen opleveren. Wanneer er fouten worden gemaakt met vraagzinnen hoeft dit dus geen teken van TOS te zijn.

//Ontkenningen// Bij ontkennende zinnen wordt in het Birmees het negatieve prefix //ma- // bij het hoofdwerkwoord gevoegd, en wordt het finale morfeem vervangen door een negatief finale morfeem, passende bij de soort zin. In het Nederlands worden ontkennende zinnen gevormd door het gebruik van ‘niet’ in de zin. Het gebruik van ‘niet’ in plaats van een suffix zal waarschijnlijk moeilijk gevonden worden.

//Subordinerende morfemen// Subordinerende morfemen zijn morfemen waarop een bijzin volgt. In het Birmees worden de morfemen -ʡáun, -hmà, -lòu, -péidè, -péimè, -tò, -yín, -yínlê, -yîn en -pí gebruikt voor verschillende omstandigheden als doel, oorzaak, concessie, tijd en conditie. In het Nederlands worden daarvoor verschillende soorten voegwoorden gebruikt (als, zodat, wanneer, terwijl, …) Birmese leerders van het Nederlands zullen moeten leren dat er in het Nederlands losse woorden gebruikt worden om dit soort informatie aan te geven. Omdat het Birmese morfologische systeem veel moeilijker is dan het Nederlandse, valt het niet te verwachten dat kinderen met Birmees als moedertaal ernstige problemen zullen hebben met dit aspect in het Nederlands.

//Woordvolgorde// Het Birmees heeft een SOV-woordvolgorde, soms kan een zin ook zijn opgebouwd in een OSV-volgorde. Aangezien het Nederlands een SVO-volgorde heeft, kan dit problemen opleveren. Het Birmees plaatst een getal of adjectief achter het zelfstandig naamwoord, het Nederlandse plaatst dit ervoor. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat ook hier fouten mee gemaakt worden.
 * Syntaxis**

Sommige morfemen hebben een pragmatische functie. Er zijn morfemen voor bijvoorbeeld verbazing, manieren, beleefdheid, opsommingen, indirecte rede, en het verwachten van berusting. De morfemen kunnen bij werkwoorden en naamwoorden voorkomen. In het Nederlands wordt de pragmatische informatie niet zo duidelijk weergegeven. Het is meestal afhankelijk van de context, of van de intonatie. Dit kan erg lastig zijn voor Birmese kinderen die Nederlands leren.
 * Pragmatiek**

Helaas is er geen informatie gevonden over de verwervingsfases van het Birmees als moedertaal of van de Tibeto-Birmaanse talen. Ook is er geen informatie gevonden over taalontwikkelingsstoornissen in het Birmees.
 * Mogelijke vragen aan ouders/tolken met betrekking tot specifieke TOS-elementen **

Naar boven

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">1. Algemene informatie over het Birmees
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees of Birmaans hoort bij de Tibeto-Birmaanse talen. De Tibeto-Birmaanse talen zijn evenals de Chinese talen onderdeel van de Sino-Tibetaanse taalfamilie. Deze taalfamilie is na de Indo-Europese de grootste ter wereld. De meeste Sino-Tibetaanse talen zijn tonaal.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">Herkomst van de taal **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verschillende stambomen van de Sino-Tibetaanse talen laten verschillende indelingen zien. Het is namelijk niet altijd duidelijk of talen in de hiërarchie onder elkaar of naast elkaar moeten worden gezet, dus of taal x een subtaal is van taal y, of dat deze talen los van elkaar zijn ontstaan. Zo voegt Benedict (1972) een niveau toe tussen de Sino-Tibetaanse talen en het Tibeto-Birmaans: het Tibeto-Karen. Hierbij staat het Karen hetzelfde niveau als het Tibeto-Birmaans, terwijl het Karen in de stamboom hiernaast hiervan juist een onderdeel is. Hoe het ook zij, bij elke stamboom is het Birmees via de Tibeto-Birmaanse talen een Sino-Tibetaanse taal.Het Birmees is een van de bekendste Tibo-Birmaanse talen (Matisoff 2003).



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees heeft ongeveer 22 miljoen sprekers in Zuid-Oost Azië. Het is de officiële taal van het land Myanmar en wordt verder ook gesproken in Zuid-West China, Laos, Thailand en Vietnam. Myanmar heette tot 1989 Birma en vanaf 2010 noemen de inwoners van Myanmar hun land de Republiek der Unie van Myanmar.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">Sprekers **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees is niet de moedertaal van elke inwoner van Myanmar, want verschillende minderheden hebben hun eigen taal, bijvoorbeeld de Karenstam. Vaak is het Birmees dan wel de tweede taal van zo’n groep. Ook wordt in Myanmar op kleine schaal Engels gesproken, omdat delen van Birma tussen 1885 en 1948 door de Britten waren gekolonialiseerd.

Naar boven

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">2. Specifieke informatie over het Birmees
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">In het onderstaande is informatie te vinden over de fonologie, het schrift, de syllabestructuur, woordvolgorde, de lidwoorden en de meervouden van de Birmese taal. Het Birmees is een agglutinerende taal met een rijke morfologie: ook pronomina krijgen een meervoudssuffix of suffixen die bijvoorbeeld beleefdheid uitdrukken. Alles wat hieronder beschreven wordt, is gedaan met gebruikmaking van de uitleg en voorbeelden uit Okell (1969) en Thurgood & LaPolla (2003).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees is een toontaal met vier tonen:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Fonologie **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">sometimes slightly lax voicing; long. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">very short. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Toon I ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Low ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">à (etc.) ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">persisting low, but rising in phrase final position; clear voicing; long. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Toon II ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">High ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">á (etc.) ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">persisting high, but falling sharply in phrase final position; clear,
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Toon III ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Creaky ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ã (etc.) ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">starts high and falls; tense voicing becoming creaky; not long. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Toon IV ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Checked ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">aʡ (etc.) ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mid-high with slight fall; clear voicing with occlusion variously realized;

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verder heeft de taal de volgende klinkers (vocalen) en medeklinkers (consonanten):

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">e
 * //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Monoftongen // ||  |||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Diftongen // ||   |||||||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Stops en affricatieven // ||   |||||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Fricatieven // ||   |||||||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Nasalen // ||   |||||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Approximanten // ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">i

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ε || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ə || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">u <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">o

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ɔ ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ei

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ai || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ou

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">au ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">p

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ph

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">b || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">t

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">th

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">d || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tʃ

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tʃh

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ʤ || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">k

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">kh

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">g || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ʡ ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θ

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(ð) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">s

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">sh

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">z || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ʃ || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">h ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">m

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">̥m || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">n

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">̥n || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ɲ

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ɲ̥ || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ŋ

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">̊ŋ || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">N ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">l

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">l̥ || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">j || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">w

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(w̥) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(r) ||


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">Het Birmese schrift **



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">De syllabestructuur van het Birmees is C(G)V((V)C). De start van een syllabe (lettergreep) bestaat uit een consonant en eventueel een glijklank, en het tweede gedeelte bestaat uit (1) een monoftong alleen, of (2) een monoftong met een consonant, of (3) een diftong met een consonant. Diftongen kunnen niet aan het einde van een syllabe voorkomen. De basissyllaben zijn:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Syllabestructuur **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CVC <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CGV <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CGVC <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CVVC <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CGVVC ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mè <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mεʡ <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mjè <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mjεʡ <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">màuN <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mjáuN ||  || //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">girl // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">crave // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">earth // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">eye // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(term of address for young men) // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ditch // ||
 * //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Syllabe // ||  || //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Uitspraak // ||   || //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Betekenis // ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">CV

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">In syllaben met een nasale rhyme zijn maar drie tonen mogelijk, de checked-toon komt daar niet voor. De tonen onderscheiden zich niet alleen door hun toonhoogte, maar ook door hun intensiteit, duur en klankkwaliteit. Informatie over betekenis zit vaak op andere eigenschappen van een woord dan in het Nederlands. Zo maken tonen een betekenisverschil, maar ook de mate van 'aspiratie': bij een transitief werkwoord wordt de beginconsonant geaspireerd uitgesproken, bij een intransitief werkwoord niet.

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Passief/Intransitief // ||  |||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Geaspireerd // //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Actief/Transitief // ||
 * //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Toonverschil // ||  ||   |||||| //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Niet-geaspireerd //
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">khà ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">shake ||   ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">pjaʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">be cut ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">phjaʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">cut ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">khá ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">be bitter ||   ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tʃεʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">be cooked ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tʃhεʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">cook ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">khã ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">fee ||   ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">souʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">be torn ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">shouʡ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tear ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">khaʡ ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">draw off ||   ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">jwẽ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">be moved ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ʃwẽ ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">move ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees heeft een SOV-woordvolgorde. Deze volgorde is wel redelijk vrij, een Birmese zin kan bijvoorbeeld op de volgende manieren zijn opgebouwd:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Woordvolgorde **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Subject+Object+Verb (SOV), of: Object+Subject+Verb (OSV).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het subject en object mogen ook weggelaten worden waardoor een zin kan bestaan uit alleen een (vervoegde) werkwoordsvorm.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Adjectieven en getallen komen ná het naamwoord. (N-Adj en N-Num).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Evenals het Nederlands kent het Birmees bepaalde en onbepaalde lidwoorden. De is bepaald lidwoord, cig onbepaald. De betekent ook ‘dat’ en di betekent ‘dit’.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Lidwoorden en aanwijzende voornaamwoorden **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij de persoonlijk voornaamwoorden, worden in het Birmees meervouden gemaakt met tó. Zo worden ŋa, nin en θu (1-2-3SG) ŋa tó, nin tó en θu tó (1-2-3PL). -tó wordt in sommige gevallen ook gebruikt bij naamwoorden, in de zin van ‘en zo voorts’ of ‘en de zijnen’: Mà só só-tó is 'Ma So So en familie'. Het gebruikelijke meervoudssuffix voor telbare naamwoorden is -te: mìpòun-te (lanterns). Bij niet-telbare naamwoorden betekent -te ‘veel’.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Meervouden **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Voor het uitleggen van de morfologie worden de Birmese uitingen ingedeeld in drie typen: narratieve (verhalende zin), imperatieve (gebiedende wijs) en equationele of naamwoordelijke zinnen.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Morfologie - syntaxis **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θwâdé (goes, went) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">–kè ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">literaire varianten van –té. Komen in het dagelijkse taalgebruik maar soms voor. ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mábáyè (I’m well) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">houkkè (it is so) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">lá néibí ((he) is (already) coming) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(he (is an) interpreter) ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Suffix ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Functie ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Voorbeeld ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">eindmorfemen in een narratieve zin zijn -té, -yè, -kè, -mé en -pí. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-té ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">bij werkwoord waarbij tijdsaanduiding niet belangrijk is ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">pyándé (returns, returned)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-yè,
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-mé ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">toekomende tijd ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θwâmé ((he) will go) ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-pí ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">actie of conditie die al is begonnen ||   || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θwâbí ((he) has gone)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een imperatieve zin bestaat uit een werkwoord zonder eindmorfeem. ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θwâ (go) ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een equationele zin bestaat uit twee naamwoorden die naast elkaar worden geschreven. ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">θú zagabyán

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Deze drie typen hebben hun eigen ontkennende vormen en de narratieve en equationele zinnen hebben hun eigen vraagvormen. Daarnaast komen nog subordinerende morfemen voor om bijzinnen te vormen.

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Vraagvormen // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij de vragende vormen van de narratieve en equationele zinnen wordt het narratieve of equationele gedeelte van de zin gevolgd door -lâ of -lê. In een narratieve vraagzin wordt -té (zie boven) vervangen door -θa-. De suffixen -mé en -pí worden vervangen door de atonale vormen -ma- en -pa-; -yè en -kè blijven onveranderd. Bijvoorbeeld: θwâmé ((he) will go) wordt θwâmalâ (will (he) go?). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Om equationele zinnen vragend te maken wordt -lâ of -lê toegevoegd. Bijvoorbeeld: θú zagabyán (he (is an) interpreter) wordt θú zagabyánlâ ((is) he (an) interpreter?).

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Ontkenningen // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een ontkennende narratieve zin bestaat uit een narratief gedeelte, waarbij het negatieve prefix ma- bij het hoofdwerkwoord wordt gevoegd en het finale morfeem wordt vervangen door het negatieve finale morfeem -phû. Bijvoorbeeld: θwâdé, θwâmé, θwâbí ((he) goes/went, will go, has gone) wordt maθwâbû ((he) does not go/did not go, will not go, has not gone). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Bij een imperatieve ontkennende zin wordt ma- toegevoegd aan het hoofdwerkwoord en volgt aan het einde van de zin het morfeem -nè. Bijvoorbeeld: θwâ (go) wordt maθwânè (do not go). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een ontkennende equationele zin krijgt mahoupphû (it's not so) aan de zin toegevoegd. Bijvoorbeeld: θú zagabyán (he (is an) interpreter) wordt θú zagabyán mahoupphû (he (is) not (an) interpreter). //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Subordinerende morfemen // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Subordinerende morfemen zijn morfemen waarop een bijzin volgt. De morfemen -ʡáun, -hmà, -lòu, -péidè, -péimè, -tò, -yín, -yínlê, -yîn en -pí worden hierbij gebruikt voor verschillende omstandigheden als doel, oorzaak, concessie, tijd en conditie, zoals wij in het Nederlands verschillende soorten voegwoorden gebruiken (als, zodat, wanneer, terwijl, …) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Sommige morfemen hebben een pragmatische functie. Morfemen voor naamwoorden zijn -há (verbazing) –kô (how about), -lê (also), -lóu (manieren), -mà ((not) even), -pá (beleefdheid), -phê (verbazing), -theʡ (more than), -tò (betreffende) en –yé (opsomming). Morfemen voor werkwoorden zijn –léi (of course) en –nó (verwacht berusting). –lòu (indirecte rede), -tè (indirecte rede) en –θá (als enige) kunnen bij zowel naamwoorden als werkwoorden voorkomen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een voorbeeld van een beleefde vorm met het suffix pá: θwâpá (uitgesproken als θwâbá).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pragmatiek **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Ook bij pronomina wordt er onderscheid gemaakt tussen beleefdheid en familiariteit, zoals in het onderstaande bij 1-2SG.


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif;">1SG ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">cuntɔ / c <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">ən <span style="font-family: Arial,sans-serif;">ɔ ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(honourable slave) very polite, male speaker ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">cunmá / c <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">əmá ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(female slave) very polite, female speaker ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">ko ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(body) polite, mostly among same gender ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">c <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">ənou <span style="font-family: Arial,sans-serif;">ʡ / couʡ ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(slave) neutral ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">ŋa ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">familiar ||
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif;">2SG ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">shin ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(owner; master) very polite, female speaker ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">k’inbyà / k’ <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">əmyà ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(k’in ‘be close’), polite, male speaker ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">tɔ ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">familiar, female speaker ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">min ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">(king) familiar ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">nin ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">familiar ||
 * ||  || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">nin ||   || <span style="font-family: Arial,sans-serif;">familiar ||

Naar boven

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">3. Verwervingsfases in bovenstaande domeinen in het Birmees
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Helaas is er geen informatie te vinden over de verwervingsfases van het Birmees als moedertaal of van de Tibeto-Birmaanse talen.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">4. Onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen in het Birmees
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-weight: normal; line-height: 1.5;">Ook hierover hebben wij helaas geen informatie kunnen vinden.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">5. Slotopmerkingen en literatuurverwijzingen
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Birmees heeft enkele opvallende verschillen met het Nederlands. Het Birmees is een agglutinerende taal, het Nederlands niet. Het Birmees heeft een SOV-woordvolgorde, het Nederlands een SVO-volgorde. Het Birmees plaatst een getal of adjectief achter het zelfstandig naamwoord, het Nederlandse plaatst dit ervoor. Het Birmees heeft een complex systeem van suffixen voor allerlei taaleigenschappen, het Nederlands gebruikt vooral voor tijds- en geslachtsaanduiding morfemen, en kent bijvoorbeeld niet de pragmatische morfemen.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">In dit overzicht is het meest uitgebreid ingegaan op de morfologie, omdat kinderen met een specifieke taalontwikkeling in het Nederlands veelal moeite hebben met het toekennen van morfemen voor agreement. Wanneer een Birmees kind dit heeft, zou gekeken kunnen worden of dit voor zijn/haar moedertaal geldt voor de morfemen die hierboven zijn beschreven. Die moedertaal is rijk genoeg aan morfemen, dus biedt daarvoor een goed onderzoeksterrein.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Benedict, P.K., Matisoff, J. A., ed. (1972), Sino-Tibetan: A conspectus. Cambridge: Cambridge University Press <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Cornyn, W. (1944). Outline of Burmese grammar. Supplement to Language Journal of the linguistic society of America. Linguistic Society of America. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Dryer, M.S. Word order in Tibeto-Burman languages. University at Buffalo. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Green, A. D. Word, foot, and syllable structure in Burmese. University of Potsdam. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Matisoff, J. A., Handbook of Proto-Tibeto-Burman: system and philosophy of Sino-Tibetan reconstruction. Berkeley: University of California Press. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Okell, J. (1969). A reference grammar of colloquial Burmese. London: Oxford University Press. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Thant, Win Win, Htwe, Tin Myat, Thein, Ni Lar Syntactic Analysis of Myanmar Language. University of Computer Studies Yangon, Myanmar. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Thurgood, G. & LaPolla R.J. (2003). The Sino-Tibetan Languages. London: Routledge Language Family Series. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verhoeven, L., Steenge, J., en Balkom, H. van (2011). Verb morphology as clinical marker of specific language impairment: Evidence from first and second language learners. Research in Developmental Disabilities, 31, 1186-1193.

Naar boven