Portugees

auteur van deze pagina: Ymke Davelaar en Robin Verwijmeren

0. Praktische informatie voor taalonderzoek
toc Door het weglaten van het persoonlijk voornaamwoord in het Portugees, is het gevaar dat mensen die Portugees als moedertaal hebben en Nederlands als tweede taal, dit in het Nederlands ook zullen gaan doen. In het Portugees zijn heel veel vormen van zinsopbouw mogelijk. Dit kan verwarrend zijn voor een moedertaalspreker van het Portugees die Nederlands leert, want Nederlands is een SVO taal. Voordeel is wel dat in het Portugees de SVO volgorde ook het meest gebruikte is. Toch zou het kunnen dat zinnen anders opgebouwd worden in het Nederlands, doordat dit in het Portugees ook mogelijk is. In het Portugees komt de ontkenning voor het werkwoord. Mensen die Portugees als moedertaal hebben en Nederlands als tweede taal, zullen dit in het Nederlands ook kunnen gaan doen. In het Nederlands komt de ontkenning echter ná het werkwoord. Mensen die Portugees als moedertaal hebben en Nederlands als tweede taal, kunnen het lastig vinden om dit goed te doen in het Nederlands.
 * Mogelijke problemen in het Nederlands als gevolg van transfer**

**Mogelijke vragen aan ouders/tolken met betrekking tot specifieke TOS-elementen in het Portugees**

Aangezien er nog geen onderzoek naar kenmerken van TOS in het Europees Portugees zijn gedaan, verwijzen wij onderzoekers naar de meer universele kenmerken van TOS. Een tolk of ouder van een Portugees-sprekend kind zou bijvoorbeeld gevraagd kunnen worden of het kind laat ging praten, of het kind moeite heeft met de werkwoordvervoegingen, of het kind verplichte elementen in de zin weglaat en dergelijke. Er zijn wel een aantal artikelen verschenen over TOS in het Braziliaans Portugees. Verwijzingen naar die onderzoeken staan helemaal onderaan deze pagina (bij nummer 5).

1. Algemene informatie over het Portugees
Over de wereld zijn 280 miljoen mensen die de Portugese taal spreken. Daarvan zijn 240 miljoen mensen moedertaalsprekers van het Portugees. Het is een Romaanse taal die als wereldtaal wordt bestempeld. Voor het schrijven van deze taal maakt men gebruik van het Latijns alfabet.

//Figuur 1.// De landen waar Portugees gesproken wordt (bron: Wikimedia Commons)

De landen waar Portugees gesproken wordt: - Portugal - Guinee-Bissau - Sao Tomé en Principe - Oost-Timor - Kaapverdië - Mozambique - Angola - Equatoriaal Guinea - Brazilië* - Macao (China)

Het Portugees kent ook tal van dialecten. De meest gesproken dialecten zijn: - Braziliaans* - Beirao - Paulistano - Caboverdiano


 * Van belang is te weten dat de spelling, morfologie en syntaxis van het Portugees in Brazilië afwijkt van het Portugees in alle andere landen.

**2. Specifieke informatie over het Portugees**
De klanken van het Portugees komen overeen met het Nederlands. In het Portugees zijn veel nasale klanken (door de neus uitgesproken). De klemtoon van de woorden ligt in het Portugees gewoonlijk op de voorlaatste lettergreep.
 * Fonologie**

//Lidwoorden// De lidwoorden in het Portugees hangen af van het geslacht van het naamwoord en of het meervoud of enkelvoud is. De lidwoorden die bij de mannelijke vorm in het enkelvoud worden toegevoegd zijn: 'um', (een) en 'o' (de/het). In het meervoud zijn dit 'os' (de) en 'uns' (onbepaald telwoord enige). De lidwoorden die bij de vrouwelijke vorm in het enkelvoud worden toegevoegd zijn 'uma' (een) en 'a' (de/het). In het meervoud zijn dit 'as' (de) en 'umas' (enige).
 * Morfologie**

//Zelfstandig naamwoorden// Het Portugees kent mannelijke en vrouwelijke zelfstandig naamwoorden. Onzijdige zelfstandig naamwoorden bestaan niet. De mannelijke zelfstandig naamwoorden eindigen vaak op een 'o', voor de vrouwelijke zelfstandig naamwoorden is dit een 'a'. Bij de meervoudsvorm die eindigt op een klinker, wordt een 's' toegevoegd. Bij het eindigen op een medeklinker wordt 'es' toegevoegd. Bij het gebruik van voorzetsels (de=van, em=in, a=aan, por=voor), zullen de vervoegingen o, a, os en as niet apart uitgesproken worden, maar samen met het voorzetsel een geheel worden.

//Tabel 1.// Lidwoorden met bijbehorende zelfstandig naamwoorden in het Portugees.
 * **Mannelijk** ||  || **Vrouwelijk** ||   ||
 * Het boek || O livro || Het huis || A casa ||
 * Een boek || Um livro || Een huis || Uma casa ||
 * De boeken || Os livros || De huizen || As casas ||
 * Enige boeken || Uns livros || Enige huizen || Umas casas ||

//Bijvoeglijke naamwoorden// De bijvoeglijke naamwoorden worden gevormd naar aanleiding van mannelijke en vrouwelijke zelfstandig naamwoorden. Als het zelfstandig naamwoord mannelijk is, eindigt het bijvoeglijk naamwoord op een o, is het zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dan eindigt het bijvoeglijk naamwoord op een a.

//Tabel 2.// Voorbeelden van bijvoeglijk naamwoorden in het Portugees.
 * **Mannelijk** ||  || **Vrouwelijk** ||   ||
 * Een geel boek || Um livro amarelo || Een geel huis || Uma casa amarela ||
 * Gele boeken || Livros amarelos || Gele huizen || Casas amarelas ||

// Bezittelijke voornaamwoorden // Het bezittelijk voornaamwoord is in het Portugees ook op het zelfstandig naamwoord gericht, in tegenstelling tot het Nederlands. Aan de hand van het zelfstandig naamwoord wordt dus gekeken welk bezittelijk voornaamwoord ervoor wordt gezet. Dit is onderverdeeld in mannelijk / vrouwelijk en hierin onderverdeeld in enkelvoud en meervoud. Per persoonsvorm is het een ander bezittelijk voornaamwoord (onderverdeeld in: mijn, jouw, zijn/haar, ons/onze, uw/jullie en hun)

//Aanwijzende voornaamwoorden// Ook bij het aanwijzend voornaamwoord richt de Portugese taal zich op het zelfstandig naamwoord. Er wordt dus ook hier gekeken bij het zelfstandig naamwoord naar mannelijk of vrouwelijk. Hierin wordt ook het aanwijzend voornaamwoord verdeeld in Portugees mannelijk/vrouwelijk en enkelvoud/meervoud. Het wordt onderverdeeld in dit/deze, dat/die, ginds/gindse)

//Persoonlijke voornaamwoorden// De persoonlijk voornaamwoorden worden op dezelfde manier gebruikt in het Nederlands. Door de vervoeging van het werkwoord worden deze echter vaak weggelaten.

//Werkwoordsvervoegingen// Het Portugees maakt gebruik van twee verschillende werkwoordwoorden voor ons werkwoord ‘zijn’; ser en estar. Ser wordt gebruikt voor blijvende situaties. Estar wordt gebruikt in tijdelijke situaties en in zinnen waarin een plaatsbepaling een centrale rol speelt.

Het Portugees is een SVO-taal (subject-verb-object). Het Nederlands is dit ook. In het Portugees wordt voor de ontkenning (waar wij nee, niet en geen voor gebruiken) één woord gebruikt, namelijk não. Dit woord komt altijd direct voor het werkwoord te staan in de zin.
 * Syntaxis**

//Tabel 3.// Voorbeeld van een ontkennende zin in het Portugees.
 * **Taal** || **Voorbeeld** ||
 * Portugees || //Não há quartos livres.// ||
 * Nederlands || //Er zijn geen kamers vrij.// ||

Bij de vragende zin blijft de zinsvolgorde hetzelfde. De zin moet alleen op een vragende manier uitgesproken worden.

//Tabel 4.// Voorbeeld van een vraagzin in het het Portugees.
 * **Taal** || **Voorbeeldzin** || **Vraagzin** ||
 * Portugees || //O senhor pode trocar.// || //O senhor pode trocar?// ||
 * Nederlands || //U kunt wisselen.// || //Kunt u wisselen?// ||

3. Verwervingsvolgorde in het Portugees
Het schema dat voor het Nederlands gemaakt is, is vrij universeel, zeker wat betreft Europese talen. Dit wil zeggen dat deze waarschijnlijk ongeveer overeenkomt met het Portugees. Er is geen onderzoek gevonden naar de moedertaalverwerving van het Portugees.

**4. Onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen in het Portugees**
Over TOS in het Portugees zijn een aantal artikelen geschreven over het Braziliaans-Portugees. Het Portugal-Portugees en Braziliaans-Portugees verschilt van elkaar qua syntaxis en morfologie. Om deze reden kunnen deze artikelen dan ook niet goed gebruikt worden hier. Voor geïnteresseerden: in de literatuurverwijzingen staan enkele artikelen die over TOS in het Braziliaans-Portugees gaan.

**5. Literatuurverwijzingen**
//Portugees//
 * Adri Boon, Kosmos miniwoordenboek Portugees Nederlands Nederlands Portugees, Groningen, Wolters Noordhoff 1987, 1e druk Van Reemst Uitgeverij Houten, Capitool Taalgidsen Portugees, 2009, 4e druk
 * Andrade Peres, J. Aizawa Kato, M. (2004) Journal of Portuguese linguistics, Volume 3, Nummer 1, Edi çõ es Colibri
 * Morais, J. Castro, S.L. Journal of Portuguese linguistics, Volume 9, Nummer 2, 2010
 * Morais, J. Castro, S.L. Journal of Portuguese linguistics, Volume 10, Nummer 1, 2011
 * Costa, J. (2000) Portuguese Syntax. //Oxford University Press//

//Braziliaans Portugees//
 * Matos, G, Gon ç alves, A. (2008) Journal of Portuguese linguistics, Volume 7, Nummer 2, Edi çõ es Colibri.
 * Elordieta, G. Vigario, M. (2006) Journal of Portuguese linguistics, Volume 5, Nummer 2, Edi çõ es Colibri.
 * Elordieta, G. Vigario, M. (2006) Journal of Portuguese linguistics, Volume 6, Nummer 1, Edi çõ es Colibri.
 * Frota, S. (2008) Journal of Portuguese linguistics, Volume 7, Nummer 1, Edi çõ es Colibri.
 * Frota, S. (2009) Journal of Portuguese linguistics, Volume 8, Nummer 1, Edi çõ es Colibri.
 * Frota, S.(2009) Journal of Portuguese linguistics, Volume 8, Nummer 2, Edi çõ es Colibri.
 * Jeffry A. Coady, Julia L. Evans (2010). Uses and interpretations of non-word repetition tasks in children with and without specific language impairments (SLI). International Journal of Language & communication Disorders, 43, 1-40.
 * Silveira, M. (2011) Specific Language Impairment (SLI) revisited: evidence from a psycholinguistic investigation of grammatical gender abilities in Brazilian Portuguese-speaking children. //UCL (University College London).//
 * Silveira, M. (2006) A preliminary investigation of grammatical gender abilities in Portuguese-Speaking children with Specific Language Impairment. //UCL (University College London).//