Khmer

Auteur van deze pagina: Iris Bulters en Femme de Groot

**0. Praktische informatie voor taalonderzoek**

Tot op heden is nog geen onderzoek gedaan naar taalontwikkelingsstoornissen (TOS) in het Khmer. Op basis van de specifieke kenmerken van de Cambodjaanse taal, is hieronder een aantal aspecten genoemd waarin moeilijkheden in het Nederlands verwacht kunnen worden. Deze aspecten zijn, conform de transferhypothese, punten waarop het Khmer van het Nederlands verschilt. De moeilijkheden die kinderen die Khmer spreken hebben in het Nederlands, hoeven geen indicatie te zijn van een taalontwikkelingsstoornis. Hiervoor is een uitgebreide analyse van beide talen van de kinderen nodig. De vragen die aan de ouders van de kinderen gesteld kunnen worden met betrekking tot TOS, zijn vlak boven punt 1 uitgewerkt.

Een Cambodjaans kind kan op het gebied van de fonologie, morfologie en/of syntaxis problemen hebben met de Nederlandse taal als gevolg van de verschillen tussen het Nederlands en het Khmer.
 * Mogelijke problemen in het Nederlands als gevolg van transfer**

//Uitspraak// De Nederlandse consonanten /v/, /z/, /ʃ/, /x/ en /ɣ/, de vocalen (monoftongen) /ɪ/, /ʏ/, /y/ en /ɵ/, de vocalen (diftongen) /ɛi/, /œy/, /ʌu/, /ɑi/, /ɔi/, /a:i/, /e:u/, /iu/, /o:i/ en /ui/ komen in het Khmer niet voor. Om deze reden wordt verwacht dat een Cambodjaans kind moeite zal hebben met de uitspraak van deze consonanten en vocalen. Voor sprekers van het Noord Khmer zal de uitspraak van /ɪ/ geen probleem moeten zijn. Daarnaast zullen woorden zoals ‘boor’ en ‘doos’ naar verwachting problemen opleveren. Ten eerste doordat de consonanten /r/ en /s/ niet voorkomen aan het einde van een syllabe in het Khmer. Ten tweede doordat Cambodjanen de /b/ en /d/ als implosieven uitspreken. Voor sprekers van het Noord Khmer geldt dat zij de /r/ aan het einde van een syllabe wel uit kunnen spreken.
 * Fonologie**

//Woordstructuur// In tegenstelling tot het Nederlands kunnen syllaben in het Khmer niet beginnen met een vocaal en komen syllabe-finale consonantclusters niet voor in het Khmer. Dit kan leiden tot reductie of deletie van de eerste syllabe bij bi-syllabische woorden, zoals ‘dem’ in plaats van ‘adem’. Ook kan het leiden tot deletie van een consonant in consonantclusters, zoals ‘rot’ in plaats van ‘rots’. Wat betreft syllabe-initiële clusters is er ook een aantal consonanten die niet als eerste klank kunnen voorkomen. Dit zijn de consonanten /h/, /r/ en /ʔ/. Hierdoor kunnen woorden die beginnen met een /r/ als een /l/ worden uitgesproken.

//Klemtoon// In het Khmer ligt de plaats van de klemtoon altijd op de laatste syllabe, waardoor Cambodjanen, als gevolg van transfer, de klemtoon ook standaard in het Nederlands op de laatste syllabe kunnen gaan leggen.

//Verbuigingen// Aangezien het Khmer geen inflecties kent, wordt verwacht dat Cambodjanen hier moeite mee zullen hebben in het Nederlands. Waarschijnlijk zal er sprake zijn van deletie van het suffix –en bij meervoudsvormen van zelfstandige naamwoorden en deletie van –e bij bijvoeglijke naamwoorden. Door deletie van de –e bij bijvoeglijke naamwoorden kan het bijvoeglijk naamwoord voor een bijwoord worden aangezien. Ook is het mogelijk dat bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden herhaald worden (reduplicatie) om de intensiteit van het woord aan te duiden, zoals dit in het Khmer gebeurt. De intensiteit van bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden in het Nederlands wordt aangeduid met een bijwoord (heel of erg), waar sprekers van het Khmer naar verwachting problemen mee hebben.
 * Morfologie**

//Vervoegingen// Werkwoorden in het Nederlands vertonen, in tegenstelling tot het Khmer, tijd, persoon, getal en gedeeltelijk aspect. Hiervoor worden met name suffixen gebruikt, zoals in ‘jullie leerden’, maar ook prefixen zoals in ‘geschreeuwd’. Het is mogelijk dat er sprake zal zijn van deletie van deze affixen. Ook zullen sprekers van het Khmer moeilijkheden kunnen hebben met aspect, zoals in ‘hij is aan het lopen’, en het gebruik van koppelwerkwoorden, die ze in Cambodja niet gebruiken.

//Naamvallen// In het Khmer wordt er geen gebruik gemaakt van naamvallen bij persoonlijk voornaamwoorden, maar van sociale registers. Het persoonlijk voornaamwoord dat gebruikt dient te worden hangt af van de sociale status van de gesprekspartners. In de informele taal worden persoonlijke voornaamwoorden vaak weggelaten. Om deze reden wordt er verwacht dat Cambodjaanse kinderen de persoonlijke voornaamwoorden in het Nederlands ook vaak weg zullen laten. Ook zelfstandige naamwoorden kunnen in het Khmer gebruikt worden als voornaamwoord, wat zich mogelijk ook voor kan doen als Cambodjanen de Nederlandse taal spreken.

//Lidwoorden en telwoorden// Naast inflectie, wordt in het Khmer ook geen gebruik gemaakt van lidwoorden. In het Nederlands wordt er onderscheid gemaakt tussen lidwoorden op basis van het geslacht van het zelfstandig naamwoord. Naar verwachting zal dit onderscheid moeilijk om te leren zijn en worden lidwoorden vaak weggelaten. Wat betreft de telwoorden, bestaat er de mogelijkheid dat Cambodjaanse kinderen volgens de regels van het Khmer, getallen zoals 6 uitspreken als ‘vijf-één’ en 7 als ‘vijf-twee’.

//Woordvolgorde// De Nederlandse taal houdt de SOV-woordvolgorde aan in bijzinnen. Aangezien de SVO-volgorde in het Khmer voor alle zinnen wordt gebruikt, is het mogelijk dat zij deze ook gebruiken voor Nederlandse bijzinnen. Ook kan het gebeuren dat zij bijvoeglijke naamwoorden, aanwijzende voornaamwoorden en telwoorden achter zelfstandig naamwoorden zetten, zoals het hoort in het Khmer. Ook kunnen zij standaard bijwoorden achter het werkwoord zetten, wat in het Nederlands niet altijd kan. Verder maakt het Khmer alleen gebruik van voorzetsels, waardoor achterzetsels in het Nederlands als voorzetsels gebruikt kunnen worden.
 * Syntaxis**

//Vraagzinnen// In het Khmer blijft de woordvolgorde in vraagzinnen de SVO-volgorde, terwijl deze in het Nederlands VSO wordt. Bij open vragen kan het vragend voornaamwoord in tegenstelling tot het Nederlands ook achteraan de zin komen te staan. Deze zaken kunnen zorgen voor een foutieve woordvolgorde bij het vormen van Nederlandse vraagzinnen.

//Negatie// In het Khmer worden de partikels die vertaald worden als ‘niet’ voor het werkwoord gezet en ‘nee’ aan het einde van de zin gezet om de zin ontkennend te maken. Hierdoor kan ‘niet’ op de verkeerde plek in de zin geplaatst worden. Ook kan hierdoor het ontkennende woord ‘geen’ vervangen worden door ‘niet’.

//Voegwoorden// Doordat het gebruik van voegwoorden zoals ‘en’ en ‘of’ optioneel is in het Khmer, bestaat er de mogelijkheid dat Cambodjaanse kinderen voegwoorden weglaten in samengestelde zinnen. Deze voegwoorden zijn wel verplicht in de Nederlandse taal.

Onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen in het Khmer is nodig om de specifieke elementen van TOS in kaart te brengen van deze taal. Om deze reden kunnen er alleen vragen met betrekking tot algemene TOS-elementen geformuleerd worden. Onderstaande vragen kan men op weg brengen als er een vermoeden is van TOS in het Khmer:
 * Mogelijke vragen aan ouders/tolken met betrekking tot specifieke TOS-elementen**


 * Heeft het kind moeite met de uitspraak van bepaalde klanken?
 * Laat het kind lettergrepen of klanken van een woord weg?
 * Laat het kind partikels weg?
 * Kan het kind een zin ontkennend maken?

**1. Het Khmer**

Het Khmer, ook wel Cambodjaans, is de officiële taal van Cambodja. Het is de taal van het Khmervolk, de dominante etnische bevolkingsgroep in Cambodja, en wordt als minderheidstaal ook gesproken in onder andere Vietnam en Thailand. In totaal zijn er zo’n 14 miljoen sprekers van het Khmer. De taal behoort tot de Mon-Khmer talen, die weer behoren tot de Austro-Aziatische talen. Na het Vietnamees is het de meest gesproken taal binnen deze taalfamilie. In tegenstelling tot het Vietnamees is het Khmer geen toontaal.

Het Khmer heeft een aantal dialecten die grotendeels onderling verstaanbaar zijn. De onderlinge verstaanbaarheid wordt minder naarmate de geografische afstand tussen de dialecten groter wordt. Dit vanwege een zogenoemd dialect continuüm, wat betekent dat dialecten weinig verschillen van naburig gesproken dialecten en meer van verder weg gesproken dialecten. Het Standaard Khmer in Cambodja, de taal die voor o.a. educatie en media wordt gebruikt, is voor alle dialecten verstaanbaar, maar dit geldt niet voor alle dialecten onderling. Ruwweg is er een opdeling te maken in Noord-Khmer (gesproken in en nabij Thailand), West-Khmer (gesproken in het Cardamom gebergte), Phnom Penh Khmer (gesproken in en nabij de hoofdstad Phnom Penh) en Zuid Khmer of Khmer Krom (gesproken in Vietnam). Bij de specifieke informatie over het Khmer zal meer informatie worden gegeven over de verschillen van het Standaard Khmer met deze dialecten.
 * Dialecten**

In tegenstelling tot het Nederlands wordt het Khmer niet geschreven in het Latijnse schrift. Het Khmer heeft een eigen schriftsysteem; het Khmer schrift, dat is afgeleid van het Indiase Brahmi schrift. Het Khmer schrift is een zogenoemd Abugida schrift, wat wil zeggen dat de basistekens consonanten zijn en dat de vocalen pas later worden toegevoegd. De vocalen kunnen in het Khmer schrift in de vorm van aparte letters worden toegevoegd, of in de vorm van diakritische tekens, die boven, onder of naast de consonant kunnen worden geschreven. Elke consonant heeft twee vormen, één met een ‘a’ en één met een ‘o’. Het is afhankelijk van de vorm van de consonant hoe de vocaal wordt uitgesproken. De tweede consonant in een cluster wordt in een subscript vorm geschreven. Er wordt van links naar rechts geschreven en er worden slechts spaties geplaatst tussen zinnen, niet tussen woorden. In Afbeelding 1 is een voorbeeld te zien van het Khmer schrift.
 * Schriftsysteem**

Afbeelding 1. Het Khmer schrift

2. Specifieke kenmerken van het Khmer
Het Khmer kent – uitgaande van het boek Cambodian, Khmer van Haiman (2011) – 18 consonanten en 20 vocalen; 11 monoftongen en 9 diftongen. Alle monoftongen kennen een korte en een lange variant. In Tabel 1 en Tabel 2 zijn alle fonemen weergegeven, geschreven in het Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA). Voor de consonanten geldt dat wanneer fonemen in paren voorkomen, links de stemloze en rechts de stemhebbende variant is. Voor de vocalen geldt dat links de ongeronde en rechts de geronde variant is. Bovendien geldt hier dat /:/ de lange variant aanduidt.
 * Fonologie**

Tabel 1. Consonanten van het Khmer
 * ** Consonanten: ** || ** Bilabiaal ** || ** Labiodentaal ** || ** Alveolair ** || ** Palataal ** || ** Velair ** || ** Glottaal ** ||
 * Plosief/implosief || p, ɓ ||  || t, ɗ || c || k || ʔ ||
 * Nasaal || m ||  || n || ɲ || ŋ ||   ||
 * Trill ||  ||   || r ||   ||   ||   ||
 * Fricatief ||  || f || s ||   ||   || h ||
 * Approximant ||  || ʋ ||   || j ||   ||   ||
 * Lateraal ||  ||   || l ||   ||   ||   ||

Zoals te zien in Tabel 1 zijn de stemhebbende plosieven implosieven. Dat wil zeggen dat bij het maken van deze klanken de lucht naar binnen wordt gezogen in plaats van naar buiten geperst. Naast de stemhebbende plosieven die als implosieven worden gerealiseerd, heeft het Khmer de glottale stop /ʔ/ die het Nederlands niet kent als consonant. We spreken hem wel uit, bijvoorbeeld tussen de /e/ en de /a/ van 'beamen'. Verder is te zien dat de Nederlandse consonanten /v/, /z/, /ʃ/, /x/ en /ɣ/ niet in het Khmer voorkomen.

Tabel 2. Vocalen in het Khmer Zoals te zien in Tabel 2 kent het Khmer een aantal vocalen die het Nederlands niet kent. Wat betreft de monoftongen zijn dit, zowel lang als kort, /ɯ/ en /ɤ/, en de lange vocalen /ɑ:/ en /ə:/. De diftongen uit het Khmer komen geen van alle voor in het Nederlands. Verder is te zien dat de Nederlandse monoftongen /ɪ/, /ʏ/, /y/ en /ɵ/ en geen van de Nederlandse diftongen - /ɛi/, /œy/, /ʌu/, /ɑi/, /ɔi/, /a:i/, /e:u/, /iu/, /o:i/ en /ui/ - in het Khmer voorkomen. De foneeminventaris van het Khmer is echter wel enigszins verschillend voor de dialecten. Zo verschilt het Noord Khmer dialect onder andere van het Standaard Khmer in het aantal vocalen. Het Noord Khmer kent namelijk ook de monoftongen /ɪ/, /ʊ/ en /ʌ/. Deze laatste twee komen niet in het Nederlands voor, maar zoals gezegd /ɪ/ wel. Het West Khmer dialect wordt bovendien gekenmerkt door een vocaal contrast van ‘breathy voice’ en ‘normal voice’. I.e. breathy voice wil zeggen dat fonemen worden gemaakt met trillende stembanden die verder uit elkaar worden gehouden. Hierdoor ontsnapt er meer lucht en ontstaat er een ‘hees’ geluid. //Syllaben// Voor het Khmer gelden een aantal regels voor de manier waarop syllaben worden opgebouwd. Ten eerste beginnen syllaben met een consonant, of een consonantcluster bestaande uit twee, hooguit drie, consonanten. De syllabe kan vervolgens open of gesloten eindigen, oftewel; met een vocaal of met een consonant. Aan het einde van de syllabe kan geen consonantcluster komen. Wanneer de syllabe beklemtoond is en een korte klinker heeft, moet hij afgesloten worden met een consonant. Een groot deel van deze regels geldt ook voor het Nederlands.
 * ||  |||| ** Front ** || ** Central ** |||| ** Back ** ||
 * ** Monoftongen: ** || ** Close ** |||| i, i: ||  || ɯ, ɯ: || u, u: ||
 * || ** Close-mid ** |||| e, e: || ə, ə: || ɤ, ɤ: || o, o: ||
 * || ** Open-mid ** |||| ɛ, ɛ: ||  ||   || ɔ, ɔ: ||
 * || ** Open ** |||| a, a: ||  || ɑ, ɑ: ||   ||
 * ** Diftongen: ** || ** Close ** |||| iə ||  || ɯə || uə ||
 * || ** Close-mid ** |||| eə ||  || ɤɯ || oə ||
 * || ** Open-mid ** |||| ae ||  ||   ||   ||
 * || ** Open ** || aɤ || ao ||  ||   ||   ||

De meeste woorden in het Khmer bestaan uit één of twee syllaben. In de meeste woorden met twee syllaben is er in het Khmer sprake van een onbeklemtoonde pre-syllabe - dit wordt ook wel ‘anacrusic syllable’ genoemd - en een beklemtoonde syllabe. De beklemtoonde syllabe is altijd de tweede syllabe, aangezien de hoofdklemtoon in het Khmer op de laatste syllabe van het woord valt, net als in het Frans. In de pre-syllaben zijn de vocalen meestal kort of ze worden gereduceerd tot [ə]. De pre-syllaben worden ook vaak helemaal weggelaten. Er wordt voor het Khmer dan ook niet gesproken van bi-syllabische woorden, maar van sesqui-syllabische woorden, waarmee iets in de trant van ‘anderhalve syllabe’ wordt bedoeld. Woorden met meer dan twee syllaben zijn meestal leenwoorden of samenstellingen.

De samenstelling van syllaben kan tevens verschillen per dialect. In het Zuid Khmer dialect is er sprake van een voorkeur voor mono-syllabische woorden. Daarbij komen overigens ook veel lexicale verschillen met het Standaard Khmer voor. In het Phnom Penh Khmer dialect worden syllaben veelal samengevoegd of weggelaten, wat tot een, zo lijkt het, ontspannen uitspraak leidt.

De consonanten /r/ en /s/ komen in het Khmer niet aan het einde van een syllabe voor. De /s/ wordt slechts uitgesproken als er een hypercorrecte voorleesstijl wordt gehanteerd. Voor de /r/ geldt wel dat er een dialectverschil kan zijn. In het Noord Khmer dialect wordt de /r/ namelijk wel uitgesproken aan het einde van een syllabe, in tegenstelling tot het Standaard Khmer.

Er is in het Khmer tevens sprake van ‘final devoicing’, wat wil zeggen dat stemhebbende plosieven aan het einde van een syllabe worden vervangen door stemloze plosieven. Voor het Khmer geldt dus dat de twee implosieven /ɓ/ en /ɗ/ als respectievelijk [p] en [t] worden gerealiseerd aan het einde van de syllabe. In het Nederlands vindt ook final devoicing plaats, voor alle stemhebbende plosieven.

Verder wordt de /r/ in een onbeklemtoonde syllabe-initiële positie in snelle spraak gereduceerd tot [l]. Wanneer de syllabe beklemtoond is, wordt de syllabe-initiële /r/ in het Phnom Penh Khmer dialect uitgesproken als [h] of weggelaten. De syllabe wordt in dit dialect vervolgens met een omhooggaande toon uitgesproken, terwijl tonen in het Standaard Khmer niet voorkomen. Wanneer het in het Phnom Penh Khmer om een /r/ gaat die de tweede consonant van een syllabe-initiële cluster vormt, wordt hij meestal weggelaten. Deze fonologische processen komen geen van alle voor in het Nederlands.

Wat betreft syllabe-initiële clusters zijn er ook een aantal consonanten die niet als eerste klank kunnen voorkomen. Dit zijn de consonanten /ŋ/, /h/, /r/ en /ʔ/.

Het Khmer is een analytische, isolerende taal. Analytisch wil zeggen dat de taal geen inflectie (verbuigingen, vervoegingen of naamvallen) kent. Isolerend wil zeggen dat de woorden in de taal uit weinig morfemen bestaan, wat betekent dat één morfeem vaak al een woord vormt. Deze laatste eigenschap is dan ook sterk gerelateerd aan de eerste eigenschap, aangezien er dus sprake is van weinig grammaticale morfemen. In plaats van grammaticale morfemen (verbuigingen, etc.) wordt er gebruik gemaakt van ongebonden morfemen (partikels, zoals hulpwerkwoorden) en woordvolgorde. Het Nederlands wordt als een analytische, agglutinerende taal gezien. Dat wil zeggen dat het Nederlands weinig (maar wel enkele!) inflecties kent, maar niet helemaal isolerend is.
 * Morfologie**

//Zelfstandige naamwoorden// In het Khmer hebben zelfstandige naamwoorden logischerwijs geen inflectie voor getal (enkelvoud of meervoud) of voor geslacht. Om getal aan te geven worden voor meervoudvormen achter het zelfstandig naamwoord partikels of telwoorden geplaatst. Ook kunnen opvolgende bijvoeglijke naamwoorden worden geredupliceerd.

Er zijn eveneens geen lidwoorden in het Khmer. Om onbepaalde zelfstandige naamwoorden aan te duiden wordt vaak het telwoord ‘één’ gebruikt dat voorafgaand aan het zelfstandig naamwoord wordt genoemd. Telwoorden gaan overigens vaak gepaard met ‘classifier partikels’ behorende tot het zelfstandig naamwoord, maar dit is niet altijd verplicht. Indien ze gebruikt worden, komen deze partikels na het telwoord.

//Werkwoorden// De werkwoorden van het Khmer vertonen logischerwijs geen inflectie voor tijd en aspect. Om tijd en aspect aan te duiden worden bijwoorden, zoals ‘gisteren’ of ‘later’, of partikels gebruikt. Tevens dienen tense en aspect vaak simpelweg uit de context gehaald te worden. Of werkwoorden in het Khmer persoon, getal en geslacht aan kunnen duiden, of hoe dit anders wordt aangeduid, is geen informatie over gevonden. Vanwege de eerder besproken eigenschappen van het Khmer wordt verwacht dat deze kenmerken in ieder geval niet op het werkwoord worden aangeduid. Wellicht geldt hier dat het uit de context moet worden afgeleid. Verder worden er geen koppelwerkwoorden gebruikt in het Khmer.

//Bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden// Qua vorm wordt er geen onderscheid gemaakt tussen bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden. Veel woorden kunnen dan ook zowel als bijvoeglijk naamwoord en als bijwoord functioneren. Helaas is er geen informatie gevonden over eventuele verbuigingen van bijvoeglijke naamwoorden, maar gezien de eerder genoemde eigenschappen van het Khmer worden deze ook niet verwacht. De intensiteit van bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden kan worden aangeduid door reduplicatie van het bijvoeglijk naamwoord of bijwoord, wat eerder al werd genoemd voor getal. In de praktijk blijkt dit zelden voor verwarring te zorgen.

//Voornaamwoorden// In het Khmer is het afhankelijk van de relatie tussen de spreker en hoorder welk persoonlijk voornaamwoord wordt gebruikt. Dit heeft te maken met het sociale register, waarover meer wordt verteld bij Pragmatiek. Verder wordt bij voornaamwoorden persoon aangeduid. Getal wordt slechts bij een bepaalde relatie tussen spreker en hoorder bij de 1e persoon aangeduid. Voor de 2e en 3e persoon kan getal niet worden aangeduid. Helaas is er geen informatie gevonden over eventuele naamvallen bij de voornaamwoorden. Gezien de eerder besproken eigenschappen van het Khmer wordt verwacht dat deze niet aanwezig zijn.

Bijna elk zelfstandig naamwoord dat een status, bezigheid of familiaire relatie aanduidt, kan tevens functioneren als voornaamwoord. Met name voor verwantschapstermen en namen is dit gebruikelijk. Deze zelfstandige naamwoorden kunnen een voornaamwoord voor alle drie de personen vormen. Subject voornaamwoorden worden overigens in een informeel gesprek vaak weggelaten. Afgezien van 'jij' en 'u' wordt er in de Nederlandse taal geen gebruik gemaakt van een sociaal register.

//Telwoorden// In het Khmer wordt geteld volgens een bi-quinair systeem. Dit houdt in dat tot vijf wordt geteld, en de nummers boven vijf weer bij vijf worden opgeteld: zo is zes ‘vijf een’, zeven ‘vijf twee’, etc. Voor de tientallen zijn aparte woorden. Ordinale telwoorden worden gevormd door een partikel voor het telwoord te zetten.

//Woordvolgorde// De basis woordvolgorde van het Khmer is SVO (Subject-Object-Verb). Verder komen bijvoeglijke naamwoorden, demonstratieven en telwoorden na het zelfstandig naamwoord waar zij bij horen, bijwoorden na het werkwoord waar zij bij horen. Dit betekent dat het Khmer, in tegenstelling tot het Nederlands, een hoofd-initiële taal is. Daarnaast maakt deze taal gebruik van preposities, oftewel voorzetsels in plaats van achterzetsels.
 * Syntaxis**

//Vraagzinnen// De woordvolgorde van het Khmer blijft in vraagzinnen hetzelfde. Ja/nee vragen kunnen in het Khmer gepaard gaan met een vraagmarkering, maar dit is niet verplicht. Wanneer deze wel gebruikt wordt, komt deze aan het eind van de vraagzin. Een voorbeeld hiervan is: ‘ti: deung’, wat iets betekent als ‘is het mogelijk dat..?’. Bij open vragen komt het vraagwoord (wat, waarom, hoe, etc.) op dezelfde plaats te staan als waar het niet-interrogatieve zelfstandig naamwoord stond (i.e. zinsinitiëel in geval van een subject, zinsfinaal in geval van een object).

//Negatie// In het Khmer worden zinnen ontkennend gemaakt door een partikel voor het werkwoord en een partikel zinsfinaal te zetten. Dit partikel voor het werkwoord is /mɯn/ en betekent iets als ‘niet’. Het zinsfinale partikel is /te:/ en betekent ‘nee’. Er bestaat ook een negatief hulpwerkwoord, /kom/, dat ‘don’t’ betekent. Dit hulpwerkwoord wordt in het geval van imperatieve zinnen of zinnen met een subject in de 1e persoon gebruikt. Wanneer dit hulpwerkwoord wordt gebruikt, worden de twee partikels niet gebruikt.

Een leuk feitje: ‘Ja’ is in het Khmer /ɓa:t/ voor mannen en /cah/ voor vrouwen. ‘Nee’ is /te:/. Beide woorden voor ‘ja’ kunnen echter ook verschijnen voor ‘nee’: het is dan niet het geval dat de spreker het met de spreker eens is, maar het vormt een teken van beleefdheid.

//Coördinatie// In het Khmer is ongemarkeerde coördinatie mogelijk, oftewel, er is geen voegwoord – zoals ‘en’ of ‘of’ – nodig. Wanneer de coördinatie wel wordt gemarkeerd, wordt dit meestal gedaan met het voegwoord /nɯŋ/. Dit voegwoord staat dan tussen de twee frasen in. Voor clausale coördinatie wordt dit meestal gedaan met het voegwoord /haɤj/, wat iets als ‘en dan’ betekent, tussen de zinnen in. En met een bijwoordelijk voegwoord /ɗae/ of /phaɯŋ/, wat iets als ‘en ook’ betekent, aan het eind van de zin. In het Nederlands zijn voegwoorden niet optioneel. Bovendien is er geen verschil in voegwoorden tussen frasale en clausale coördinatie en bestaan er geen zinsfinale voegwoorden.

Zoals eerder al kort genoemd, maakt het Khmer gebruik van een systeem van sociale registers. Dit houdt in dat de wenselijke spraak afhankelijk is van de sociale setting; de sociale status van de hoorder en de spreker zelf. De verschillende registers vereisen bepaalde werkwoorden, voornaamwoorden en namen van lichaamsdelen. Bij elke sociale setting die onderscheiden wordt hoort daardoor een eigen variant van het Khmer. Er zijn in het Khmer bijvoorbeeld registers voor normale spraak, beleefde spraak, spraak onder intimi of in verwijzing naar dieren, spraak tegen of over hooggeplaatsten en spraak tegen of over monniken.
 * Pragmatiek**

3. Verwervingsfasen in het Khmer
Over de verwervingsvolgorde van het Khmer als eerste taal is helaas geen informatie te vinden. Voor zover bekend is hier geen onderzoek naar gedaan. Daarom wordt vooralsnog uitgegaan van het universele schema van taalverwerving.


 * 4. Taalontwikkelingsstoornissen in het Khmer **

Ook over taalontwikkelingsstoornissen in het Khmer is helaas geen informatie te vinden. Voor zover bekend is hier geen onderzoek naar gedaan.

**5. Slotopmerkingen**

Voor meer informatie over het Khmer wordt het boek Cambodian, Khmer van Haiman (2011) aanbevolen. In dit boek wordt de grammatica van het Khmer besproken. Op deze pagina is getracht de belangrijkste aspecten te bespreken, maar mocht er vraag zijn naar specifiekere of meer informatie over bepaalde aspecten, dan kan dit boek het best geraadpleegd worden. Hopelijk worden er onderzoeken naar de verwervingsfasen van het Khmer of de verschijnselen van taalontwikkelingsstoornissen in het Khmer gestart, waardoor ook hier meer informatie over kan worden toegevoegd.


 * Literatuur**

//Artikelen// Huffman, F.E. (1967). An outline of Cambodian grammar. Cornell University, Ph.D. Minegishi, M. (1986). On takeo dialects of Khmer: Phonology and word list. Journal of Asian and African Studies, No. 31

//Boeken// Haiman, J. (2011). Cambodian, Khmer. London Oriental and African Language Library, Volume 16 Williams, J.P. (2013). The aesthetics of grammar: sound and meaning in the languages of Mainland Southeast Asia. Cambridge University Press

//Websites// http://www.bongthom.com/akonline/selectchapterek.asp http://www.ethnologue.com/language/khm http://glottolog.org/resource/languoid/id/khme1253 http://www.omniglot.com/writing/khmer.htm http://en.wikipedia.org/wiki/Khmer_language