Vietnamees

Auteur van deze pagina: Femke Middelbrink en Bianca van Roon

0. Praktische informatie voor taalonderzoek
toc Er zijn een aantal aspecten binnen het Nederlands die niet in het Vietnamees voorkomen. Deze aspecten kunnen moeilijk zijn voor Vietnamese kinderen die het Nederlands moeten verwerven. Een achterstand binnen deze aspecten hoeft niet te duiden op een taalontwikkelingsstoornis. De problemen worden veroorzaakt door negatieve transfer vanuit het Vietnamees naar het Nederlands. Op het gebied van morfologie kunnen zich de volgende problemen voordoen als gevolg van transfer vanuit het Vietnamees. Ten eerste kennen zelfstandig naamwoorden in het Vietnamees geen meervoud. Hierdoor zou het kunnen voorkomen dat Vietnamees-Nederlandse kinderen moeite hebben met het vormen van het meervoud van zelfstandig naamwoorden in het Nederlands. Ook worden werkwoorden in het Vietnamees niet vervoegd. Ook de verleden tijd wordt in het Vietnamees niet met een vervoeging aangegeven maar met een apart woord. Net als in het Nederlands komen ook in het Vietnamees lidwoorden voor. Het Vietnamees kent echter alleen maar klasserende lidwoorden. Bovendien zijn er in het Nederlands geen duidelijke regels voor het aanleren van de lidwoorden. Daarom zullen Vietnamees-Nederlandse kinderen, net als veel NT2-leerders, moeite hebben met het goed verwerven van de lidwoorden. Persoonlijk voornaamwoorden worden in het Vietnamees anders toegepast. Als men iemand aanspreekt, gebruikt men het woord dat de relatie tot deze persoon uitdrukt. Ten slotte komen er in het Vietnamees veel verdubbelingen voor. Verdubbelingen worden in het Vietnamees gebruikt om een adjectief te verzachten of te versterken. Het ligt dus in de lijn der verwachting dat Vietnamees-Nederlandse kinderen ook in het Nederlands verdubbelingen gaan gebruiken of verzachtingen en versterkingen aan te geven.
 * Mogelijke problemen in het Nederlands als gevolg van transfer**

Om te achterhalen of er sprake is van een taalontwikkelingsstoornis kunnen aan de ouders en/of de tolk van het kind een aantal vragen gesteld worden met betrekking tot de taalontwikkeling in het Nederlands en in het Vietnamees. De vragen over het Nederlands geven een beeld over de problemen die ontstaan door negatieve transfer vanuit het Vietnamees en richten zich dus vooral op de NT2-problematiek. De vragen over het Vietnamees kunnen een beeld geven van problemen die kunnen wijze op een mogelijke taalontwikkelingsstoornis.
 * Mogelijke vragen aan ouders/tolken met betrekking tot specifieke TOS-elementen **

//Vragen over het Nederlands//

Morfologie:
 * Heeft het kind problemen met het vormen van de meervoudsvormen van zelfstandig naamwoorden in het Nederlands?
 * Heeft het kind moeite met de vervoeging van werkwoorden?
 * Heeft het kind moeite met het vormen van lidwoorden in het Nederlands?
 * Heeft het kind moeite met het juist gebruiken van persoonlijk voornaamwoorden in het Nederlands?
 * Verdubbelt het kind adjectieven in het Nederlands?

//Vragen over het Vietnamees//

Syntaxis: Pragmatiek: Naar boven
 * Heeft uw kind problemen met de zinsvolgorde (SVO)?
 * Heeft uw kind moeite met het onderscheiden van formele en informele aanspreekvormen?

1. Algemene informatie over het Vietnamees
Vietnamees is een toontaal. Dit betekent dat de toonhoogte bij het uitspreken van een dezelfde lettergreep verandering kan geven in de betekenis van het woord. Het Vietnamees maakt deel uit van de Austroaziatische taalfamilie. Deze talen vormen een taalfamilie voor meer dan 150 talen die gesproken werden door ruim 95 miljoen bewoners van Zuid-Oost Azie en het oostelijke deel van India. De officiële taal van Vietnam is het Vietnamees of ‘Kinh’, dat behoort tot de Mon-Khmer-tak van de Austro-Aziatische taalfamilie en is verwant aan het Hmong, Khmer, Thai en Muong. Van 111 v. C. tot 939 n. C., toen Vietnam een provincie in het Chinese Keizerrijk was, bestond het Vietnamese schrift, het ‘chu nho’, uit Chinese karakters. Pas in de 8ste eeuw is het zogenaamde ch˜u'nôm-schrift ontworpen, een aangepaste vorm van het Chinese karakterschrift om het Vietnamees mee te schrijven. In de 13e eeuw ontstond er een afzonderlijk geschreven taal, het ‘chu nom’ of ‘nom’, meer fonetisch gericht. Tot begin 20e eeuw bestonden de twee schrijfwijzen naast elkaar, daarna maakten ze plaats voor het huidige ch˜u'quôc ng˜u', dat gebaseerd is op het Latijnse alfabet en in 1651 al is ontwikkeld door de Franse jezuïet Alexandre de Rhodes. In 1919 werd het de nationale geschreven taal. Tegenwoordig gebruiken alleen geleerden het traditionele kalligrafische chu nom om oude inscripties en geschriften te ontcijferen.
 * Taalfamilie**

Er zijn heel wat dialecten, waarvan de voornaamste drie zijn: - Noord-Vietnamees - Centraal-Vietnamees - Zuid-Vietnamees De huidige standaarduitspraak en spelling zijn gebaseerd op het dialect van een geschoolde spreker van Hanoi. De dialecten verschillen niet veel van elkaar, alleen de toon wordt in sommige dialecten net wat anders gebruikt.

Het Vietnamese schrift bestaat uit 22 letters met daaraan toegevoegd een hele reeks licht veranderde letters, waarvan de uitspraak lang niet altijd met de Nederlandse overeenkomt. De toonhoogte wordt aangegeven met diakritische tekens boven of onder de vocalen. Naar boven
 * Geschrift**

2. Specifieke informatie over het Vietnamees
De uitspraak van het Vietnamees is zeer ingewikkeld. De taal bestaat uit eenlettergrepige woorden die men op zes verschillende manieren kan uitspreken. Hierdoor kan een woord zeer verschillende betekenissen hebben.
 * Fonologie**

//Klinkers// Het Vietnamees heeft een relatief groot aantal klinkers. In de onderstaande tabel staat hoe ze voorkomen en worden gebruikt in Noord-Vietnamees. //Tonen// In het Vietnamees worden alle klinkers uitgesproken met een inherente toon. Deze onderscheiden zich in:
 * || **Voor** || **Centraal** || **Achter** ||
 * **Hoog** || i || ư || u ||
 * **Middenhoog** || ê ||  || ô ||
 * **Middenlaag** || e || ơ / â || o ||
 * **Laag** ||  || a / ă ||   ||
 * Toonhoogte
 * Lengte
 * Melodie
 * Intensiteit
 * Glottaliteit (met of zonder opgespannen stembanden)

De toon wordt aangegeven door diakritische tekens boven of onder de klinker.
 * **Naam** || **Beschrijving** || **Diakritisch teken** || **Voorbeeld** ||
 * //ngang// 'vlak' || hoog en vlak || (geen) || //ma// 'geest' ||
 * //huyền// 'hangend' || laag en dalend || ` || //mà// 'maar' ||
 * //sắc// 'scherp' || hoog en stijgend || '' || //má// 'wang, moeder (zuidelijk)' ||
 * //hỏi// 'vragend' || duikend en stijgend || ̛ || //mả// 'tombe, graf' ||
 * //ngã// 'duikelend' || gebroken en stijgend || ˜ || //mã// 'paard (Sino-Vietnamees), code' ||
 * //nặng// 'zwaar' || gespannen || ̣ || //mạ// 'jonge rijstplant' ||

//Medeklinkers// De medeklinkers van het Noord-Vietnamees staan hieronder beschreven in de tabel. Sommige medeklinkers worden slechts met 1 letter geschreven en andere met 2. Tevens hebben sommige medeklinkers meerder spellingswijzen.


 * || **Bilabiaal (labiovelair)** || **Labiodentaal** || **Alveolair** || **Palataal** || **Velair** || **Glottaal** ||
 * **Plofklank** || Stemloos en niet aangeblazen || p ||  || t || ch/tr || c/k/q ||   ||
 * ^  || Stemhebbend en aangeblazen ||   ||   || th ||   ||   ||   ||
 * ^  || Stemhebbende imlosief || b ||   || đ ||   ||   ||   ||
 * **Neusklank** ||  || m ||   || n || nh || ng ||   ||
 * **Wrijfklank** || Stemloos ||  || ph || x/s ||   || kh || h ||
 * ^  || Stemhebbend ||   || v || d/r ||   || g ||   ||
 * **Glijklank** || Centraal || u/w ||  ||   || i/y ||   ||   ||
 * ^  || Lateraal ||   ||   || l ||   ||   ||   ||

//Verbuigingen// Zelfstandige naamwoorden hebben geen meervoudsvormen. Werkwoorden worden niet verbogen in tegenstelling tot het Nederlands. In het Vietnamees gebruiken ze aparte woorden voor een verbuiging van een woord, terwijl wij in Nederland hetzelfde woord gebruiken. Zo heeft men đã voor de verleden tijd, những en các voor het meervoud. Dit wordt ook gebruikt voor persoonlijke voornaamwoorden, enkele voorbeelden zijn:
 * Morfologie**


 * bạn (jij algemeen) → các bạn (jullie)
 * tôi (ik) → chúng tôi (wij)
 * anh (jij voor iets oudere mannen) → anh ấy (hij) → các anh ấy (zij)

//Lidwoorden // Er zijn niet echt lidwoorden, maar klasserende lidwoorden, vergelijkbaar met die in het Chinees//,// die aanduiden tot welke semantische klasse een woord behoort. In het Vietnamees zijn deze:
 * cái: concrete, dode voorwerpen
 * con: meestal voor dieren, maar kan worden gebruikt voor voorwerpen met een karakteristiek van een dier (zoals con dao "het mes")
 * bài: liederen, tekeningen, gedichten...
 * bánh: cilindrische voorwerpen (wiel, taart...)
 * bộ: groep
 * cây: langwerpige voorwerpen (plant, geweer, stok...)
 * chiếc: voorwerpen waar mensen in kunnen, maar geen gebouwen (stoel, auto, boot, hemd...)
 * tòa: gebouwen
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">quả of trái: bolvormige voorwerpen (planeten, aarde, vruchten...)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">quyển of cuốn: voorwerpen zoals boeken, tijdschriften...
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tờ: bladeren en fijne voorwerpen in papier
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">việc: gebeurtenis, iets dat bezig is

//Voornaamwoorden// In het Nederlands komen veel voornaamwoorden voor, zoals ik, jij, hij. In het Vietnamees komen deze voornaamwoorden niet voor. Als men iemand aanspreekt, gebruikt men het woord dat de relatie tot deze persoon uitdrukt. Een voorbeeld hiervan is:

kleindochter : Hoe gaat het met __u__? grootvader : Met __mij__ gaat het goed, ik dank je. __In het Vietnamees wordt dit ongeveer:__ kleindochter: Hoe gaat het met __grootvader__? grootvader : Met __grootvader__ gaat het goed, __grootvader__ dankt __kind__.

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verdubbeling // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verdubbeling komt erg veel voor in het Vietnamees. Het aantal verdubbelingen verandert de betekenis enigszins. Het wordt veel gebruikt om het adjectief te verzachten of te versterken. Een voorbeeld van verdubbeling als versterking van de betekenis is:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">mãi (altijd) → mãi mãi (echt wel altijd)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">vọi (zeer, erg) → vòi vọi (heel erg)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">En van verzwakking:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">xanh (blauw of groen) → xanh xanh (blauw- of groenachtig)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">lạnh (koud) → lành lạnh (frisjes)

In het Nederlands gebruiken we aparte woorden om het adjectief te versterken of juist te verzachten.

Een belangrijke zinsstructuur in het Vietnamees is het topic-commentstructuur. Dit betekent dat hetgeen waar een zin overgaat, extra wordt benadrukt. Een voorbeeld hiervan is:
 * syntaxis**
 * || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Sách này || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">thì || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">tôi đọc rồi. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Woordelijke vertaling: || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Dat boek || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">(aanduiden van topic) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">ik heb al gelezen. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Betekent: |||||| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">"Ik heb dat boek al gelezen." "Dat boek, dat heb ik al gelezen." ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">De woordvolgorde in het Vietnamees is doorgaans SVO (onderwerp, werkwoord, lijdend of meewerkend voorwerp). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Een voorbeeld hiervan is: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Mary đang gọi :Joe Mary is aan het bellen/Joe Mary is Joe aan het bellen <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Tôi găp cô ây Ik ontmoet haar

Als men in een gesprek neutraal wil zijn, niet te beleefd en niet te informeel, (zoals in een gewone tekst, waarin men niemand in het bijzonder aanspreekt) gebruikt met //bạn//, wat "vriend" betekent. Men kan ook //quý vị// gebruiken, wat zeer formeel en rigide is. Tegen iemand die men heel goed kent of tegen een ondergeschikte zegt men //ngươi// of //mày//, maar bij verkeerd gebruik komen deze woorden nogal onbeleefd over. In het Nederlands is dit vergelijkbaar met de woorden jij en u. Verder heb ik geen bijzonderheden kunnen vinden over de pragmatiek in het Vietnamees.
 * pragmatiek**

Naar boven

3. Verwervingsfases in bovenstaande domeinen in het Vietnamees
Er is geen informatie te vinden over de verwervingsvolgorde van de Vietnamese taal. Daarom gaan we uit van het universele schema van taalverwerving dat we op deze pagina gebruiken als er geen specifiekere informatie voorhanden is.

4. Onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen in het Vietnamees
Er is geen informatie te vinden over specifieke taalontwikkelingsstoornissen in de Vietnamese taal. Daarom besteed ik aandacht aan de overeenkomsten en verschillen tussen de Nederlandse (T2) en Vietnamese (T1) taal.

De overeenkomsten die beide talen hebben zijn hieronder kort beschreven. Wanneer kinderen 1 of meerdere aspecten moeilijk of niet verwerven kan er sprake zijn van een taalontwikkelingsstoornis. Het kind heeft deze aspecten namelijk ook geleerd in de moedertaal en zouden daarom makkelijker verworven moeten worden dan aspecten die niet voorkomen in de moedertaal.
 * Verschillende aanspreekvormen (formeel en informeel)
 * Zinsstructuur SVO. Beide talen hanteren de SVO (//Subject - Verb - Object//) vorm.

De verschillen tussen beide talen zijn hieronder kort beschreven. We kunnen er vanuit gaan dat Vietnamese kinderen deze aspecten in de Nederlandse taal moeilijk zullen verwerven, omdat het gewoonweg niet voorkomt in de moedertaal. Deze achterstand hoeft dus niet gelijk te duiden op een taalontwikkelingsstoornis.
 * Zelfstandige naamwoorden kennen geen meervoudsvormen in de Vietnamese taal. In het Nederlands komt dit wel voor.
 * Werkwoorden worden niet verbogen in tegenstelling tot het Nederlands.
 * Lidwoorden komt in beide talen voor, alleen kent het Vietnamees alleen klasserende lidwoorden. Er zijn in Nederland niet duidelijke regels voor het aanleren van de lidwoorden, dit gebeurt op gevoel en waarschijnlijk hebben Vietnamese kinderen die Nederlands leren hier moeite mee.
 * Verledentijdsvormen. In het Vietnamees worden aparte woorden gebruikt om de verledentijdsvorm aan te geven.
 * Persoonlijke voornaamwoorden zoals wij die in het Nederlands hebben worden in het Vietnamees anders toegepast. Als men iemand aanspreekt, gebruikt men het woord dat de relatie tot deze persoon uitdrukt
 * Verdubbeling. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Verdubbeling komt erg veel voor in het Vietnamees. Het wordt veel gebruikt om het adjectief te verzachten of te versterken. In het Nederlands gebruiken we aparte woorden om het adjectief te versterken of juist te verzachten.

Naar boven

5. Slotopmerkingen en literatuurverwijzingen
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Het Vietnamees is een isolerende taal, evenals het Chinees. Dit houdt in dat het Vietnamees geen gebruik maakt van gebonden morfemen in tegenstelling tot het Nederlands, een meer fuserende taal die wel gebonden morfemen kent. Een voorbeeld van een gebonden morfeem in Nederlands is –ig zoals in wettig. Het morfeem –ig vormt op zichzelf geen woord en kan alleen worden gebruikt in combinatie met een vrij morfeem. In het Vietnamees treden de morfemen bijna altijd op als vrije morfemen en kan daarom als een zelfstandig woord gebruikt worden.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Naar boven

Literatuurverwijzing voor mensen die meer willen lezen over deze taal:

Auteur onbekend (2011). "Vietnamees". Op: [] Brunelle, M. (2009) //Tone perception in Northern and Southern Vietnamese//. Journal of Phonetics, 37(1), 79-96. Nguyen T.M.H. e.a. (2006). //A lexicon for Vietnamese language processing.// Lang Resources & Evaluation. Thompson, L.C. (1991). //A Vietnamese reference grammar//. Seattle: University of Washington Press.