Italiaans

Auteur van deze pagina: Suzanna Sturm, Dieuwke Hoogewerf en Soraya Hoegee toc



**Mogelijke problemen in het Nederlands als gevolg van transfer **
De klankinventaris van het Italiaans verschilt op meerdere plaatsen van het Nederlands. Voor Italiaanse kinderen die Nederlands leren kunnen deze verschillen problemen opleveren. De korte klinkers [ı] als in //pit//, en de [ʌ] als in //put// komen in het Italiaans niet voor. Deze klanken zouden dus moeilijk kunnen zijn voor Italiaanse kinderen. Ook de klinkercombinaties /ui/, /au/ en /eu/ kennen zij niet, deze kunnen dus problemen opleveren als Italiaans sprekenden Nederlands leren. In tegenstelling tot het Nederlands heeft het Italiaans korte en lange medeklinkers, die een betekenisverschil aan kunnen geven.//Copia (kopie)// vs. //Coppia (koppel).// In dat geval wordt het Nederlands echter juist makkelijker, omdat er minder verschillende vormen zijn.  De typisch Nederlandse //g//-klank als in //gat// en //chaos// is in het Italiaans echter niet bekend//.// Ook de //h//-klank is afwezig. Deze klanken kunnen in het Nederlands dus moeilijkheden opleveren; een bekend probleem bij veel anderstaligen. De klemtoon valt in het Italiaans op de één na laatste lettergreep van het woord. Italianen zijn gewend om de klemtoon aan te geven met de lengte van de klinker. Dit zal waarschijnlijk te horen zijn als zij Nederlands spreken, maar dat hoeft geen probleem te zijn. Het zorgt waarschijnlijk alleen voor een Italiaans accent.
 * Fonologie **

 //Het zelfstandig naamwoord// In het Italiaans wordt het zelfstandig naamwoord aangepast voor het geslacht (mannelijk of vrouwelijk) en het getal (enkelvoud of meervoud). Er zijn vier uitgangen voor het geslacht, welke ook weer een aangepaste meervoudsvorm hebben. Dit systeem lijkt in het geheel niet op het Nederlands, waar het geslacht meestal niet te zien is aan het woord, en het meervoud wordt gevormd door //–en// of //–s//. Het kan lastig zijn voor Italiaanse kinderen om het nieuwe systeem te leren. Wel zijn er in het Nederlands veel minder vormen, wat het weer gemakkelijker zou kunnen maken.
 *  Morfologie **

//Het lidwoord // De regels voor het gebruik van lidwoorden zijn erg lastig in het Italiaans. Aangezien het Nederlands veel eenvoudiger is, zullen Italiaanse kinderen er weinig moeite mee hebben om dat systeem te leren: het onbepaalde lidwoord kent maar één vorm ('een'), het bepaalde lidwoord maar twee ('de, het'). Het is echter vanuit het Italiaans niet duidelijk wanneer er in het Nederlands //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">de //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> of //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">het //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> gebruikt moet worden. Dat kan dus problemen opleveren, omdat zij dat nieuw moeten leren. Maar dat geldt feitelijk voor alle anderstaligen die Nederlands leren.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Achtervoegsels // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">Het Italiaans kent veel achtervoegsels om de maat (groot, klein), voorkeur en afkeur uit te drukken. De achtervoegsels kennen verschillende vormen omdat ze aangepast worden aan het geslacht en getal van het woord waar ze achter geplaatst worden. Het Nederlands kent ook wel verschillende verkleinvormen, maar geen vormen om te vergroten of om voorkeur of afkeur uit te drukken. Bovendien kunnen deze achtervoegsels niet gebruikt worden in verschillende woordsoort-categorieën. Het zou kunnen dat Italiaanse kinderen hiermee fouten maken, omdat ze gewend zijn om de achtervoegsels in meerdere categorieën te gebruiken.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Voornaamwoorden // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">De voornaamwoorden passen zich ook aan naar getal en geslacht. Een groot verschil met het Nederlands is dat het persoonlijk voornaamwoord weggelaten kan worden, omdat de werkwoordsvervoeging eigenlijk al alles zegt over de persoon, het geslacht en dergelijke. In het Nederlands is dat niet zo, dus daar is het persoonlijk voornaamwoord altijd nodig. Een fout die Italiaanse kinderen kunnen maken, is dus dat ze het onderwerp van de zin weglaten en bijvoorbeeld //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">springt //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> zeggen, terwijl ze //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">hij/zij/jij springt //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> hadden moeten zeggen. Dit is een bekend fenomeen in zogenoemde pro-drop talen. <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Een volgend verschil is dat er in het Italiaans verschil wordt gemaakt tussen beklemtoonde en onbeklemtoonde voornaamwoorden. De onbeklemtoonde vormen worden altijd samen met een werkwoord gebruikt. Ook hier zien we echter weer dat het Nederlands eenvoudiger is, en dat Italiaanse kinderen er dus weinig moeite mee zullen hebben, omdat ze geen nieuwe categorieën hoeven te leren.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Het werkwoord // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">Het Italiaans kent drie soorten werkwoorden. Daarnaast is er voor iedere persoon een andere uitgangsvorm. Het Italiaans heeft dus veel meer werkwoordsvormen dan het Nederlands. Het is niet bekend of Italiaanse kinderen de uitgangen uit het Italiaanse systeem ook foutief toepassen op het Nederlandse systeem. Wel is belangrijk dat Italiaanse kinderen geen nieuwe categorieën hoeven te leren. Andersom zouden Nederlandse kinderen die Italiaans leren bijvoorbeeld het onderscheid tussen verschillende meervoudsvormen moeten leren, omdat het Nederlands maar één meervoud kent. <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Het Italiaans kent meer werkwoordstijden dan het Nederlands. De voltooide tijd kent in het Italiaans twee vormen: een voor het nabije verleden en een voor het verre verleden. In het Nederlands wordt dit verschil niet gemaakt. Bijzonder is dat het nabije verleden net als het Nederlands met //hebben// of //zijn// vervoegd wordt, maar het verre verleden wordt zonder hulpwerkwoord vervoegd. Italiaanse kinderen zou bij het voltooid deelwoord dus het hulpwerkwoord kunnen weglaten, al is de constructie met hulpwerkwoord wel bekend (Caprin en Guasti, 2009). <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Waar in het Nederlands ook de stam op zich gebruikt kan worden, is dat in het Italiaans onmogelijk. Een werkwoord heeft altijd een uitgang. Dit zou ervoor kunnen zorgen dat Italiaanse kinderen ook in het Nederlands een uitgang gebruiken voor bijvoorbeeld de ik-vorm, terwijl dat niet kan (//ik slaapt//), omdat het gewend is uitgangen toe te voegen. Het is erg onwaarschijnlijk dat Italiaanse kinderen de uitgangen weg zullen laten, omdat zij juist gewend zijn altijd een uitgang te gebruiken (Leonard //et al.//, 1992). Wanneer dit wel zo is, zou dit mogelijk een teken van TOS kunnen zijn.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Woordvolgorde // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">In het Italiaans is het mogelijk om het onderwerp achter het werkwoord te zetten. In het Nederlands is dit echter niet mogelijk. //Het debat vond plaats// kan niet gezegd worden als //vond plaats het debat//, terwijl dat in het Italiaans wel mogelijk is (//si svolgeva il dibattito//)//.// Italiaanse kinderen kunnen hier dus fouten maken als zij Nederlands spreken en het onderwerp achter het werkwoord plaatsen.
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Syntaxis **

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Ontkenning // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">In het Italiaans is een dubbele ontkenning mogelijk. Italiaanse kinderen kunnen dit overnemen en een dubbele ontkenning gebruiken in het Nederlands, terwijl dat in het Nederlands niet mogelijk is.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Woordgroepen // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">In het Italiaans kan het bijvoeglijk naamwoord zowel voor als achter het zelfstandig naamwoord staan. In het Nederlands staat het bijvoeglijk naamwoord altijd voor het zelfstandig naamwoord. Dit kan voor fouten zorgen in het Nederlands van Italiaanse kinderen. Het is mogelijk dat zij //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">de auto mooi //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> zeggen, terwijl dat in het Nederlands niet kan. Dit hoeft dan dus niet altijd een werkwoordsfout te zijn (er is geen koppelwerkwoord gebruikt), maar kan ook een foutieve plaatsing van het bijvoeglijk naamwoord zijn.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Lidwoorden // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">Een ander verschil met het Nederlands is dat het lidwoord blijft staan als er een bezittelijk voornaamwoord voor het zelfstandig naamwoord staat: //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">la mia macchina //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> (mijn auto). Alleen als het gaat om nabije familierelaties, verdwijnt het lidwoord: //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;">mio zio //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 1.5;"> (mijn oom). Het is dus mogelijk dat Italiaanse kinderen fouten maken in het gebruik van het lidwoord, en zij dit te vaak zullen gebruiken (de mijn auto).

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;"> De pragmatiek van het Italiaans verschilt weinig tot niets van het Nederlands. Het is dus niet waarschijnlijk dat kinderen hier problemen mee ondervinden of hierdoor fouten gaan maken in het Nederlands.
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Pragmatiek **

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Vragenlijst in relatie tot problemen in het Nederlands. Wanneer hier vaak ‘ja’ op wordt geantwoord, is er mogelijk sprake van een negatieve transfer vanuit het Italiaans. //


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Fonologie

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Wordt de /i/ na een medeklinker uitgesproken als een [j]?
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Morfologie

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Heeft het kind moeite met meervoudsvervoegingen?

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Gebruikt het kind achtervoegsels in plaats van voorvoegsels?


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Syntaxis

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Plaatst het kind het bijvoeglijk naamwoord zowel voor als achter het zelfstandig naamwoord?

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mogelijke vragen aan ouders/tolken met betrekking tot specifieke TOS-elementen **
<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Nederlands en Italiaans worden niet op dezelfde wijze verworven door eerstetaalleerders. Onderstaande vragen hebben betrekking op de verwerving van het Italiaans, en kunnen aan een tolk of aan de ouders gesteld worden om te helpen bij het ontdekken van een taalontwikkelingsstoornis bij een Italiaanssprekend kind. Wanneer de verwervingsleeftijd van het kind erg van de standaard afwijkt, zou dit mogelijk een teken van TOS kunnen zijn.

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Om u behulpzaam te zijn bij het onderscheiden van geproduceerde fouten in het Nederlands naar mogelijke oorzaak, is onderstaande vragenlijst per talig kenmerk (fonologie, morfologie, syntaxis en pragmatiek) opgesteld. Voorzichtigheid bij de analyse van taalproducties aan de hand van deze vragenlijst is geboden; de vragen vormen slechts een leidraad om NT2-fouten globaal van TOS-fouten te onderscheiden. De verkregen informatie dient als eerste indicatie voor de aanwezigheid van een taalontwikkelingsstoornis.

//<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Vragenlijst in relatie tot problemen in het Italiaans. Wanneer hier vaak ‘ja’ op wordt geantwoord, is er mogelijk sprake van een TOS: // <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Heeft het kind in het Italiaans moeite met het produceren van bepaalde klanken? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Heeft het kind moeite met het vervoegen van werkwoorden? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;"> Past het kind de (voor)naamwoorden niet aan naam getal en geslacht of worden deze zelfs weggelaten? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Laat het kind de lidwoorden weg? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Heeft het kind moeite met de woordvolgorde in het Italiaans? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 9pt;"> Produceert het kind laag complexe zinnen en korte zinnen? <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Maakt het kind weinig oogcontact, is het verminderd wederkerig en heeft het zwakke communicatievaardigheden in de moedertaal?
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Fonologie
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Morfologie
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Syntaxis
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Pragmatiek

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">1. Algemene informatie over het Italiaans
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans wordt door ongeveer 50-60 miljoen mensen gesproken. De meeste sprekers zijn afkomstig uit Italië; maar ook in bijvoorbeeld Zwitserland, Noord- en Zuid-Amerika en Noord-Afrika wordt deze taal gesproken. In Italië worden verschillende dialectvormen gesproken, onder andere op de eilanden Sicilië en Corsica, in Venetië, Toscane en dergelijke. De meeste Italianen beheersen zowel een dialectvorm als de standaardvorm. In formele situaties wordt wel altijd de standaardtaal gebruikt. Dit lijkt dus op de situatie van het Nederlands in Nederland. Het Standaarditaliaans is afkomstig van een van de belangrijkste dialectvormen, het Florentijns. Dit dialect wordt gesproken in de streek Toscane. De beroemde schrijver Dante schreef in deze taal zijn //Divina Comedia//, waarmee hij grote invloed had op het taalgebruik van de Italianen, evenals Petrarca en Boccaccio.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans behoort tot de Romaanse taalfamilie. Dat betekent dat het oorspronkelijk afkomstig is van het Latijn. Tot deze taalfamilie horen ook talen als Spaans, Frans en Roemeens. Deze talen lijken dan ook wel op het Italiaans.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">In de schrijftaal wordt, net als voor het Nederlands, gebruik gemaakt van het Latijnse alfabet. De letters //j, k, w, x, y// komen in de Italiaanse schrijftaal niet voor, alleen in leenwoorden. Het Italiaanse alfabet heeft dus 21 letters.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">2. Specifieke informatie over het Italiaans
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Dit deel gaat in op de specifieke kenmerken van de Italiaanse spreektaal. Daarbij wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan de fonologie, de morfologie, de syntaxis en de pragmatiek. Daarbij wordt steeds een vergelijking met het Nederlands gemaakt.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaanse fonologische systeem heeft 7 klinkers en 27 medeklinkers.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Fonologie **

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Klinkers // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans kent korte en lange klinkers. Als de letter /i/ na een medeklinker staat, wordt het uitgesproken als een [j], de lettercombinatie /uo/ wordt uitgesproken als een [w]. Zo wordt //più (meer)// uitgesproken als [pju:], en //può// //(hij kan)// als [pwo]. In het Nederlands zien we dit alleen na de //q// als in //aquarium//. Ook heeft het Italiaans andere klinkercombinaties dan het Nederlands: /ia/, /io/, /uo/, /iè/, /ua/ en dergelijke//.// //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Medeklinkers // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans kent korte en lange medeklinkers, die een betekenisverschil aan kunnen geven. //Copia (kopie)// vs. //Coppia (koppel).// Typische klanken voor het Italiaans zijn de [ts] (als in //pizza//) en de [dz] (als in //stazione//).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Klemtoon // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">De klemtoon ligt in het Italiaans over het algemeen op de één na laatste lettergreep van het woord. De lengte van de klinkers wordt beïnvloed door de klemtoon. Onbeklemtoonde klanken of klanken die gevolgd worden door een medeklinker zijn altijd kort. Beklemtoonde klinkers die niet gevolgd worden door een medeklinker zijn dus lang: //let’tera, ‘ànima, di’vino// (de lettergreep na ‘ is beklemtoond). Als de klemtoon op de laatste lettergreep ligt, wordt dat aangegeven met een accentstreepje.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">** Morfologie ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Een belangrijk onderdeel van de taal is de morfologie: de structuur en vorming van woorden. Achtereenvolgens worden hier het zelfstandig naamwoord, het lidwoord, achtervoegsels, voornaamwoorden en werkwoorden behandeld. Omdat de werkwoordsvervoeging belangrijk is bij het vaststellen van taalstoornissen, zal hier iets dieper op ingegaan worden.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Het zelfstandig naamwoord // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">In het Italiaans wordt het zelfstandig naamwoord aangepast voor het geslacht (mannelijk of vrouwelijk) en het getal (enkelvoud of meervoud). In onderstaand schema zijn de verschillende vormen te zien.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Geslacht // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Enkelvoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Meervoud // ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">m || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-o || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">v || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-a || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-e ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">m/v || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-e || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">m || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-a || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Er zijn echter uitzonderingen op dit schema: woorden die in het enkelvoud eindigen op een //–i//, woorden die eindigen op een beklemtoonde klinker en woorden die eindigen op een medeklinker veranderen niet in het meervoud, bijvoorbeeld //crisi (crisis) en città (stad).//

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Het lidwoord // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het onbepaald lidwoord is voor mannelijk //un//, voor vrouwelijk //una,// behalve als het zelfstandig naamwoord met een klinker begint: //un acqua minerale// (een mineraalwater). //Un// verandert in //uno: uno sciovinista// (een chauvinist), als het voor consonantclusters //(gn, sc// en dergelijke) staat. Het bepaald lidwoord past zich aan in getal en geslacht aan het zelfstandig naamwoord: mannelijk is //il – i//, vrouwelijk is //la – le//. Voor een klinker veranderen //il// en //la// in //l’//. Mannelijke vormen waarbij het onbepaalde lidwoord //uno// gebruikt wordt, krijgen //lo// als bepaald lidwoord in het enkelvoud, en //gli// als bepaald lidwoord in het meervoud.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Achtervoegsels // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans is een taal met veel achtervoegsels om grootte, maar ook om afkeur of voorkeur uit te drukken: //-in, -ett, -ucci, -ell// zijn verkleinvormen, //-on// juist een vorm om te vergroten, //-ott// is voor afkeur, //-acci// voor voorkeur. Het achtervoegsel dient aangepast te worden aan het getal en geslacht van het woord waar het achter geplaatst wordt. Zo is de verkleinvorm //-in// voor jongen //ragazzino//, maar voor meisje is het //ragazzina.// Het probleem is echter dat niet alle achtervoegsels bij elk woord gebruikt kunnen worden: //ragazzello// kan bijvoorbeeld niet gebruikt worden voor //kleine jongen//, de andere achtervoegsels wel. Bovendien kunnen achtervoegsels soms ook de woordbetekenis veranderen: //pane// betekent //brood//, maar //panino// betekent //sandwich.// Deze achtervoegsels kunnen in het Italiaans ook bij andere categorieën gebruikt worden: //facile (makkelijk) – facilino (erg makkelijk),// zelfs bij werkwoorden: //dormire (slapen) – dormicchiare (sluimeren).//

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Voornaamwoorden // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">De voornaamwoorden passen zich ook aan naar getal en geslacht. Zo zijn bijvoorbeeld //Questo, questa, questi// en //queste// de vormen van het aanwijzend voornaamwoord //deze,// en //quello, quella, quelli// en //quelle// zijn de vormen van <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 12px;">het aanwijzend voornaamwoord //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt; line-height: 1.5;">die //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt; line-height: 1.5;">. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">De persoonlijke voornaamwoorden zijn in het Italiaans: //io (ik), tu// (jij), lui (hij), //lei// (zij), Lei (U), noi (wij), //voi// (jullie), //loro// (zij, meervoud) en //Loro// (U, meervoud). Er zijn nog een aantal vormen welke alleen in de schrijftaal worden gebruikt: // egli // (hij, uitspraak "elji"), // ella // (zij, enkelvoud vrouwelijk), // esso // (het, mannelijk), // essa // (het, vrouwelijk), // essi // (zij, mannelijk meervoud), // esse // (zij, vrouwelijk meervoud). Het Italiaans is een pro-drop taal. Persoonlijk voornaamwoorden kunnen weggelaten worden, omdat de informatie van persoon, geslacht en getal al in de werkwoordsvervoeging zit.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Het werkwoord // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Er zijn in het Italiaans drie soorten werkwoorden: werkwoorden die eindigen op //–are, -ere// en //–ire.// Dit in tegenstelling tot het Nederlands, waar bijna alle werkwoorden eindigen op ­//–en//. Deze werkwoorden worden regelmatig vervoegd. De uitgangen voor de tegenwoordige tijd zijn te vinden in onderstaande tabel.
 * || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// -ere // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// -are // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// -ire // ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 1e persoon enkelvoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-o || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-o || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-o ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 2e persoon enkelvoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-i ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 3e persoon enkelvoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-e || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-a || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-e ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 1e persoon meervoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-iamo || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-iamo || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-iamo ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 2e persoon meervoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ete || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ate || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ite ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// 3e persoon meervoud // || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ono || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ano || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">-ono ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Andere werkwoordstijden, zoals de verleden tijd, de toekomende tijd en de voltooide tijd, hebben ook weer elk hun eigen uitgangen voor elke persoon.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Naast deze regelmatige vormen kent het Italiaans ook verschillende onregelmatige werkwoorden, net als het Nederlands, waaronder ook de werkwoorden //hebben// en //zijn.//

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">** Syntaxis ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Naast de structuur van de woorden is ook de structuur van de zinnen van belang. Achtereenvolgens zal aandacht besteed worden aan de woordvolgorde, ontkenning en de vorming van woordgroepen.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Woordvolgorde // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">Het Italiaans is een SVO-taal: onderwerp – werkwoord – lijdend voorwerp. Dat is hetzelfde als het Nederlands: //Pietro fumava una sigaretta// – Peter rookt een sigaret. Het is echter in het Italiaans mogelijk om het onderwerp achter het werkwoord te zetten: //è arrivato il treno// (de trein is gearriveerd). Dit kan alleen als het onderwerp iets ondergaat (patient), niet als het onderwerp zelf iets doet (agent).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Ontkenning // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">In het Italiaans wordt ontkenning gevormd door //non// voor het werkwoord te zetten. Een dubbele ontkenning is mogelijk: //non voglio niente//: ik wil niets, letterlijk: niet ik wil niets.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">// Woordgroepen // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">In het Italiaans kan het bijvoeglijk naamwoord zowel voor als achter het zelfstandig naamwoord staan. De plaats van het bijvoegelijk naamwoord kan in sommige gevallen verschil in betekenins maken: //è una povera donna (het is een zielige vrouw) vs. è una donna povera ( het is een arme vrouw).//

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">** Pragmatiek ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">De pragmatiek van het Italiaans verschilt weinig tot niets van het Nederlands.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">3. Verwervingsvolgorde van bovengenoemde domeinen
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"> Gezien de grote verschillen tussen het Italiaans en het Nederlands is het niet waarschijnlijk dat de talen op precies dezelfde wijze verworven worden door eerstetaalleerders. In onderstaande tabel is de verwerving van deze talen met elkaar vergeleken. Opvallend is dat Italiaanse kinderen het werkwoordsysteem eerder onder de knie hebben dan Nederlandse kinderen, terwijl het Italiaanse werkwoordsysteem veel ingewikkelder is. Bovendien maken Italiaanse kinderen weinig fouten in de werkwoordspelling (Caprin en Guasti, 200 9).


 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">leeftijd || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">fonologie || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Fonologie Italiaans || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">vocabulaire/ morfologie || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Voc. / morf. Italiaans || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">elementen || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Elementen Italiaans ||
 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">1 – 1;6 jaar ||  ||   ||   || //<span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">3e persoon enkelvoud t.t. // || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">N, V (infinitief) ||   ||
 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">1;6 - 2 jaar || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">rond de 3 jaar zijn alle klanken ongeveer verworven.

<span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">volgorde: p,t,m,n,j (1;6 jr) <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">k,s,g,h (2 jr) <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">b,f,w (2;3 jr) <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">d,l,r,sj (2;6 jr) || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Net als het Nederlands: eerst stopklanken (p,t) en nasale klanken (m,n). || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">verkleinwoorden, 2e/3e persoon enkelvoud t.t. || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">1e persoon enkelvoud t.t., meervoud || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">S, V, A (+ die/dat en de/het/een, pers.vnw.) || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">S,V || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">woordenschat ong. 400 woorden || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">S, V, A, O, C (koppelwerkwoord, hulpwerkwoord, bijv. nw., voorzetsels) || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Koppelwerkwoord lidwoord ||
 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">2 – 2;6 jaar ||^  ||   || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">meervoud, 1e persoon enkelvoud t.t., voltooid deelwoord || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">subject weggelaten
 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">2;6 – 3 jaar ||^  ||   || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">o.v.t. || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">o.v.t. || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">S, V, A, O, C, Q (possessief, || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">Clitics, hulpwerkwoord ||
 * <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">3 – 3;6 jaar ||^  ||   || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">woordenschat tussen 900-1500 woorden ||   || <span style="font-family: Verdana,sans-serif; font-size: 8pt;">samengestelde zinnen ||   ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 9pt;">De informatie voor het Italiaans is afkomstig uit de volgende bronnen: Caprin en Guasti, 2009; Keren-Portnoy, Majorani en Vihman, 2009.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.21px;">4. Onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen in het Italiaans
<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 13.3333px;">Uit onderzoek naar TOS in het Italiaans is gebleken dat voornamelijk niet-finale zwakke lettergrepen moeilijk zijn om te produceren voor kinderen met een TOS. Daarnaast wordt er vaak een enkelvoudsvorm van de derde persoon gebruikt terwijl de meervoudsvorm van toepassing is. De inflectie van de meervoudsvorm betreft een andere vorm in persoon en aantal. De meerdere verbuigingen kunnen lastig zijn voor kinderen met een TOS (Bortoloni, Arfé, Caselli, Degasperi, Deevy & Leonard, 2006). De samengestelde score van artikels en derde persoonsmeervoud in het Italiaans blijkt ook een goede graadmeter te zijn om normaal ontwikkelde kinderen te kunnen onderscheiden van kinderen met een TOS (Bortolini, Caselli, Deevy & Leonard, 2002). De zinnen die kinderen met een taalstoornis maken zijn veel minder complex dan zinnen van normaal ontwikkelde kinderen, vaak worden de inhouds- en functiewoorden weggelaten. Ook laten kinderen met een TOS in het Italiaans het achtervoegsel van om getal en geslacht aan te geven vaak weg, behalve bij werkwoorden (Marini, Tavano & Fabbro, 2008). Toch blijkt de meest voorkomende fout het weglaten van lidwoorden te zijn (Bortolini et al., 1997; Leonard et al., 1992).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">5. Slotopmerkingen en literatuurverwijzingen
<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Samenvattend is het vooral interessant om te kijken naar verschillen met het Nederlands. Deze verschillen zien we vooral bij de werkwoordsvervoeging. Belangrijk is om te onthouden dat Italiaanse kinderen nooit de uitgang weglaten bij de werkwoorden, ook niet als zij een taalstoornis hebben, omdat in het Italiaans nooit alleen de stam gebruikt kan worden. Ondanks het ingewikkelde systeem hebben Italiaanse kinderen de werkwoordsvervoeging eerder onder de knie dan Nederlandse kinderen. Ook de achtervoegsels kunnen problemen opleveren, omdat dit systeem in het Italiaans heel anders is. Daarnaast kan het onderwerp weggelaten worden (als het een persoonlijk voornaamwoord is), of in sommige gevallen na het werkwoord geplaatst worden, omdat dit in het Italiaans ook kan. Dat hoeft dus niet meteen een aanwijzing voor een taalstoornis te zijn. Dit geldt ook voor de dubbele ontkenning, die in het Italiaans wel mogelijk is, maar in het Nederlands niet.


 * Literatuurverwijzingen**

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 12px;">De informatie op deze pagina is, tenzij anders aangegeven, afkomstig uit //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 12px;">The compendium of world’s languages //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 12px;"> van George Campbell (1998) en het artikel over het Italiaans van Nigel Vincent in //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 12px;">The major languages of Western Europe. // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Wilt u meer over het Italiaans lezen, dan kunt u de volgende bronnen gebruiken. Deze zijn ook gebruikt om dit artikel te schrijven.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">//Algemene informatie:// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Campbell, G. L. (1998). //Compendium of the world’s languages.// London, Routledge, 337-344. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Vincent, N. (1990). Italian. In Comrie, B. (ed). //The major languages of Western Europe//. London: Routledge, 269-292. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Edstrom e.a. (2003), //Moderne Italiaanse grammatica.// Groningen/Houten, Wolters Noordhoff.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">//Over verwerving:// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%; line-height: 18px;">Caprin, C. en Guasti, M.T. (2009). The acquisition of morfosyntax in Italian: A cross-sectional study. //Applied psycholinguistics,// 30 (1), 23-52 <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Keren-Portnoy, K., Majorani, M. en Vihman, M.M. (2009). From phonetics to phonology: The emergence of first words in Italian. //Journal of Child Language,// 36, 235-267.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">//Over taalstoornissen in het Italiaans://

<span style="color: #222222; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Bortolini, U., Arfé, B., Caselli, C. M., Degasperi, L., Deevy, P., & Leonard, L. B. (2006). Clinical markers for specific language impairment in Italian: the contribution of clitics and non <span style="color: #222222; font-family: Calibri,sans-serif; font-size: 10pt;">‐ <span style="color: #222222; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">word repetition. //International Journal of Language & Communication Disorders//, //41//(6), 695-712.

<span style="color: #222222; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Bortolini, U., Caselli, M. C., Deevy, P., & Leonard, L. B. (2002). Specific language impairment in Italian: The first steps in the search for a clinical marker. //<span style="color: #222222; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">International Journal of Language & Communication Disorders //<span style="color: #222222; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">, //37//(2), 77-93. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Bortolini, U., Caselli, M.C. en Leonard, L. (1997). Grammatical deficits in Italian-speaking children with specific lanuage impairment. //Journal of Speech and Hearing Research,// 40, 809-820. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Leonard, L., Bortolini, U., Caselli, M.C., McGregor, K. en Sabbadini, L. (1992). Morphological deficits in children with specific language impairment: The status of features in underlying grammar. //Language Acquisition,// 2 (2), 152-170. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 90%;">Marini, A., Tavano, A. en Fabbro, F. (2008). Assessment of linguistic abilities in Italian children with specific language impairment. //Neuropsychologia// 40, 2816-2823.

<span style="color: #1a63f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.21px;">Naar boven